Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

दशरथदर्शनम् — Dasharatha’s Epiphany and Benedictions

Sarga 122

हर्षेणमहताविष्टोविमनस्थोमहीपतिः ।प्राणैःप्रियतरंदृष्टवापुत्रंदशरथस्तदा ।।।।आरोप्याङ्केमहबाहुर्वरासनगतःप्रभुः ।बाहुभ्यांसम्परिष्वज्यततोवाक्यंसमाददे ।।।।

harṣeṇa mahatāviṣṭo vimānastho mahīpatiḥ | prāṇaiḥ priyataram dṛṣṭvā putraṃ daśarathas tadā || āropyāṅke mahābāhur varāsanagataḥ prabhuḥ | bāhubhyāṃ sampariṣvajya tato vākyaṃ samādade ||

ครั้งนั้นพระเจ้าทศรถ ผู้เป็นมหาราชประทับนั่งบนราชรถทิพย์ ทรงปีติยินดียิ่งเมื่อทอดพระเนตรพระโอรสผู้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิต ครั้นอุ้มพระรามผู้มีพระกรแกร่งกล้าขึ้นประทับบนพระเพลา แล้วทรงโอบกอดด้วยพระกรทั้งสอง จึงเริ่มตรัสถ้อยคำ

हर्षेणwith joy
हर्षेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन; 'with joy'
महताgreatly
महता:
विशेषण (Adverbial qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण (adverbial sense) 'greatly'
आविष्टःovercome (with emotion)
आविष्टः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-विश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'overcome/possessed'
विमानस्थःseated in the aerial car
विमानस्थः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविमान + स्थ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (विमाने स्थितः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'situated in the aerial car'
महीपतिःthe king (lord of the earth)
महीपतिः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (मही- पातिः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्राणैःthan (his) life
प्राणैः:
करण (Standard of comparison/करण)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; उपमान/अतिशयार्थे 'than life'
प्रियतरम्dearer
प्रियतरम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative) 'dearer'
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund) 'having seen'
पुत्रम्son
पुत्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दशरथःDasharatha
दशरथः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootदशरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; apposition to महीपतिः
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Then Dasaratha, the ruler of the world, seated in an elevated seat in the aerial car, seeing his son who was dearer than life to him, extremely rejoiced and made Raghava sit on his lap, embraced him, and started speaking as follows.

D
Daśaratha
R
Rāma
V
Vimāna
L
Lakṣmaṇa (implicit by proximity in passage)

FAQs

Dharma is shown as the restoration of rightful order: the son who upheld truth and duty is honored and blessed by the father.

Daśaratha appears in a vimāna, rejoices at seeing Rāma, embraces him, and prepares to deliver a message.

Rāma’s steadfastness in dharma—being ‘dearer than life’ to the father because he embodied truth and duty even under suffering.