Next Verse

Shloka 1

रामस्तवः — ब्रह्मणा रामस्य नारायणत्वप्रकाशनम्

Rama-Stava: Brahma Reveals Rama’s Nārāyaṇa Identity

ततोहिदुर्मनाराम्श्रुत्वैवंवदतांगिरः ।दध्यौमुहूर्तंधर्मात्माबाष्पव्याकुललोचनः ।।।।

tato hi durmanā rāmaḥ śrutvaivaṃ vadatāṃ giraḥ | dadhyau muhūrtaṃ dharmātmā bāṣpavyākulalocanaḥ ||6.120.1||

ครั้นแล้วพระรามผู้ทรงธรรม ครั้นได้สดับถ้อยคำของผู้คนดังนั้น ก็เศร้าหมองพระทัย; ทรงนิ่งตรองชั่วขณะ ดวงเนตรพร่ามัวและสั่นไหวด้วยหยาดน้ำตา

ततःthen
ततः:
कालाधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (temporal adverb)
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
दुर्मनाःdowncast
दुर्मनाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootदुर्मनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामः इति विशेष्ये
रामःRama
रामः:
कर्तृ (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
एवम्thus
एवम्:
प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)
वदताम्of those speaking
वदताम्:
षष्ठी-सम्बन्ध
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), षष्ठी, बहुवचन; गिरः इति सम्बन्धः (genitive: 'of those speaking')
गिरःwords/voices
गिरः:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
दध्यौpondered
दध्यौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
काल (duration)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालावधि (duration)
धर्मात्माthe righteous one
धर्मात्मा:
कर्तृ (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि—धर्मः आत्मा यस्य सः (righteous-souled)
बाष्पव्याकुललोचनःwhose eyes were troubled with tears
बाष्पव्याकुललोचनः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootबाष्प + व्याकुल + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि—बाष्पेण व्याकुले लोचने यस्य सः

Then righteous Rama, hearing the wailing of the people, whose eyes were dimmed with tears, remained for a moment.

R
Rāma
P
people (public voices)

FAQs

Dharma is joined with karuṇā (compassion): even a victorious, duty-bound leader remains sensitive to the suffering and voices of the people.

After hearing public lamentation, Rāma momentarily stops, overwhelmed with emotion.

Empathy and reflective restraint—he does not react hastily but pauses in thought.