Sarga 4
लङ्काप्रवेशः — Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka
सुन्दरकाण्ड
หลังจากปราบเทวีผู้พิทักษ์ประจำลังกา (กามรูปิณี) ให้สงบแล้ว หนุมานลอบข้ามกำแพงเขตเมืองจากด้านหลัง เป็นสัญญาณแห่งการเข้าสู่แดนศัตรูอย่างมียุทธวิธี มิใช่การเข้าเมืองแบบพิธีการ ครั้นยามราตรี เขาตั้งใจย่างเท้าซ้ายก่อน อันเป็นนิมิตแห่งเจตนาจะพิชิตอาณาเขตของฝ่ายตรงข้าม จากนั้นบทพรรณนาลังกาในมิติของเสียงและสถาปัตยกรรมปรากฏเด่น: ทางหลวงประดับดอกไม้ดุจมุกดา คฤหาสน์มีลูกกรงลายเพชร ผนังเขียนลายดอกบัวและเครื่องหมายสวัสดิกะ และเส้นขอบฟ้าเมืองที่ส่องสว่าง หนุมานได้ยินบทเพลงไพเราะในท่วงทำนองสามตำแหน่งและสามเสียง เสียงเครื่องประดับและกำไลข้อเท้า เสียงย่างเท้าบนบันได เสียงปรบมือ และเสียงหยอกล้อในเรือนของชนชั้นสูง เขายังรับรู้ชีวิตพิธีกรรมในเรือนยักษ์: การสวดมนต์ การท่องสวาธยายะ และการสรรเสริญทศกัณฐ์ด้วยเสียงดัง แสดงว่าลังกามิใช่เพียงนครทหาร หากเป็นระบบวัฒนธรรมอันซับซ้อน ต่อมาการสำรวจยกระดับเป็นข่าวกรองด้านความมั่นคง: ทหารยักษ์เรียงรายตามถนนใหญ่ มีสายลับประจำกลางเมือง และกองกำลังหลากหลายพร้อมธงและอาวุธต่างรูปพรรณ ท้ายที่สุดหนุมานมาถึงเขตราชสำนักที่มั่นคง: หน่วยยามมหาศาลหน้าพระราชฐานฝ่ายใน ซุ้มประตูทอง คูน้ำมีดอกบัว กำแพงล้อมรอบ และภายในดุจสวรรค์ เต็มด้วยราชรถ ม้า ช้าง เครื่องประดับ และประตูที่มีการเฝ้าระวังแน่นหนา แล้วเขาจึงเข้าสู่อันตะห์ปุระของทศกัณฐ์เพื่อดำเนินภารกิจขั้นต่อไป
Shlokas
Verse 1
स निर्जित्य पुरीं श्रेष्ठां लङ्कां तां कामरूपिणीम्।विक्रमेण महातेजा हनुमान् कपिसत्तमः।।।।अद्वारेण च महाबाहुः प्राकारमभिपुप्लुवे।
ครั้นทรงปราบอำนาจผู้พิทักษ์นครอันประเสริฐคือลังกา ผู้แปลงกายได้ตามปรารถนาแล้ว หนุมานผู้มีเดชรุ่งโรจน์ ผู้เป็นยอดแห่งวานร ด้วยวีรกรรมได้กระโจนข้ามเชิงเทิน ณ จุดที่ไร้ประตู (มิได้เฝ้าระวัง)
Verse 2
प्रविश्य नगरीं लङ्कां कपिराजहितंकरः।।।।चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि।
เมื่อหนุมานย่างเข้าสู่นครลงกาเพื่อประโยชน์แห่งกษัตริย์วานร เขาจงใจวางเท้าซ้ายลงก่อนบน “เศียร” แห่งศัตรู—เป็นกิริยามงคลเชิงพิชิต เมื่อก้าวสู่แผ่นดินฝ่ายตรงข้าม
Verse 3
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।।।।स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम्।ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः।।।।
ยามราตรี บุตรแห่งพระพาย—ผู้มั่นคงและเปี่ยมพลัง—ได้ย่างเข้าสู่นครลังกาอันงดงาม แล้วขึ้นสู่มหาถนนซึ่งส่องประกายประหนึ่งโปรยด้วยดอกไม้ไข่มุก จากนั้นวานรก็มุ่งหน้าไปยังนครอันรื่นรมย์นั้น
Verse 4
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।।5.4.3।।स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम्।ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः।।5.4.4।।
วานรนั้นขึ้นสู่มหาถนนซึ่งส่องประกายประหนึ่งประดับด้วยดอกไม้ไข่มุก แล้วก็มุ่งหน้าเข้าสู่นครลังกาอันงดงามต่อไป
Verse 5
हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्सरैः।वज्रांकुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः।।।।गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः।
ด้วยเสียงหัวเราะก้องกังวานและเสียงประโคมดุริยางค์นำหน้า ทั้งประดับด้วยเดือยและเครื่องยึดดุจเพชร และข่ายลวดลายรุ่งเรืองดุจวัชระ นครอันรื่นรมย์นั้นจึงส่องประกายประหนึ่งท้องฟ้าที่เต็มไปด้วยเมฆ—เรือนใหญ่ดุจหมู่เมฆลอย
Verse 6
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः।।।।सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः।वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता।।।।
แล้วกรุงลงกาก็ส่องประกายทั่วทุกทิศ ด้วยคฤหาสน์อันเป็นมงคลของหมู่รากษส งามวิจิตรดุจเมฆขาว ประดับลวดลายดอกบัวและเครื่องหมายสวัสดิกะ และเรือนสูงซ้อนชั้นเพิ่มพูน งดงามประดับประดาทุกด้าน
Verse 7
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः।।5.4.6।।सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः।वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता।।5.4.7।।
แล้วกรุงลงกาก็ส่องประกายทั่วทุกทิศ ด้วยคฤหาสน์อันเป็นมงคลของหมู่รากษส งามวิจิตรดุจเมฆขาว ประดับลวดลายดอกบัวและเครื่องหมายสวัสดิกะ และเรือนสูงซ้อนชั้นเพิ่มพูน งดงามประดับประดาทุกด้าน
Verse 8
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः।राघवार्थं चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च।।।।
พระหนุมานผู้รุ่งเรือง ผู้เกื้อกูลแก่พระราชาวานร ได้เห็นนครนั้นประดับด้วยพวงมาลัยและเครื่องอลังการนานา; เมื่อดำเนินไปเพื่อกิจของพระราฆวะ ก็ทอดพระเนตรแล้วเกิดความปีติอย่างสงบในดวงใจ
Verse 9
भवनाद्भवनं गच्छन् ददर्श पवनात्मजः।विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः।।।।
หนุมานโอรสแห่งพระพาย ครั้นไปจากเรือนหนึ่งสู่อีกเรือนหนึ่ง ก็ได้เห็นคฤหาสน์น้อยใหญ่ ณ ที่นั้นที่นี้ มีรูปทรงและแบบแผนอันหลากหลาย
Verse 10
शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम्।स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव।।।।
เขาได้ยินบทเพลงอันไพเราะ หวานซึ้ง ประดับด้วยเสียงสามระดับอย่างลงตัว ขับร้องโดยสตรีผู้เริงรื่นดุจเมามาย ประหนึ่งเพลงของอัปสราในสวรรค์
Verse 11
शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च, निःस्वनम्।सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम्।।।।अस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेलितांश्च ततस्ततः।
เขาได้ยินเสียงกระทบของเข็มขัดประดับและเสียงกำไลข้อเท้า อีกทั้งเสียงฝีเท้าบนบันไดในคฤหาสน์ของผู้ยิ่งใหญ่ แล้วจากที่นั้นที่นี่ก็มีเสียงปรบมือและถ้อยคำหยอกล้ออย่างสนุกสนาน
Verse 12
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।।।।स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः।रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।।।।
ที่นั่นเขาได้ยินเสียงสวดภาวนามนตร์ในเรือนของเหล่ารากษส และยังเห็นพวกยาตุธานะตั้งใจในสวาธยายะ คือการสาธยายพระเวท อีกทั้งเห็นรากษสบางพวกคำรามพลางขับสรรเสริญถวายแด่ทศกัณฐ์ (ราวณะ)
Verse 13
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।।5.4.12।।स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः।रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।।5.4.13।।
ที่นั่นเขาได้ยินเสียงสวดภาวนามนตร์ในเรือนของเหล่ารากษส และยังเห็นพวกยาตุธานะตั้งใจในสวาธยายะ คือการสาธยายพระเวท อีกทั้งเห็นรากษสบางพวกคำรามพลางขับสรรเสริญถวายแด่ทศกัณฐ์ (ราวณะ)
Verse 14
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत्।ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून्।।।।
เขาเห็นกองกำลังรากษสอันใหญ่หลวงตั้งประจำล้อมปิดถนนหลวง และในย่านกลางนครก็เห็นสายลับของทศกัณฐ์ (ราวณะ) อยู่เป็นอันมาก
Verse 15
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
เขาเห็นรากษสหลากหลายจำพวก—บางพวกผ่านพิธีทิกษาเพื่อกรรมพิธี บางพวกผมชฎา บางพวกโกนศีรษะ บางพวกนุ่งห่มหนังโค; บางพวกถือกำหญ้าทรรภะเป็นอาวุธ บางพวกถือเครื่องประกอบกุณฑ์ไฟแห่งยัญพิธีเป็นศัสตรา. บางพวกกำกระบองเหล็ก บางพวกถือไม้เท้า; บางพวกมีตาข้างเดียวหรือหูข้างเดียว บางพวกท้องและอกห้อยยาน; บางพวกน่าหวาดผวา บางพวกหน้าบิดเบี้ยว บางพวกพิกลพิการ และบางพวกเตี้ยแคระ. เขาเห็นทั้งนักธนูและผู้ถือดาบ และผู้ถือกระบองหนักกับอาวุธทำลายล้าง; บางพวกมีมือดุจท่อนเหล็ก ส่องประกายในเกราะอันวิจิตร. เขายังเห็นผู้ที่ไม่อ้วนเกินไม่ผอมเกิน ไม่สูงเกินไม่เตี้ยเกิน ไม่ขาวเกินไม่ดำเกิน ไม่ค่อมและไม่แคระ—บางพวกอัปลักษณ์ บางพวกมีรูปหลากหลาย และบางพวกงามผ่องใส—ถือธงชัยและธงผืนต่าง ๆ พร้อมด้วยอาวุธนานาประการ
Verse 16
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
เขาเห็นรากษสหลากหลายจำพวก—บางพวกผ่านพิธีทิกษาเพื่อกรรมพิธี บางพวกผมชฎา บางพวกโกนศีรษะ บางพวกนุ่งห่มหนังโค; บางพวกถือกำหญ้าทรรภะเป็นอาวุธ บางพวกถือเครื่องประกอบกุณฑ์ไฟแห่งยัญพิธีเป็นศัสตรา. บางพวกกำกระบองเหล็ก บางพวกถือไม้เท้า; บางพวกมีตาข้างเดียวหรือหูข้างเดียว บางพวกท้องและอกห้อยยาน; บางพวกน่าหวาดผวา บางพวกหน้าบิดเบี้ยว บางพวกพิกลพิการ และบางพวกเตี้ยแคระ. เขาเห็นทั้งนักธนูและผู้ถือดาบ และผู้ถือกระบองหนักกับอาวุธทำลายล้าง; บางพวกมีมือดุจท่อนเหล็ก ส่องประกายในเกราะอันวิจิตร. เขายังเห็นผู้ที่ไม่อ้วนเกินไม่ผอมเกิน ไม่สูงเกินไม่เตี้ยเกิน ไม่ขาวเกินไม่ดำเกิน ไม่ค่อมและไม่แคระ—บางพวกอัปลักษณ์ บางพวกมีรูปหลากหลาย และบางพวกงามผ่องใส—ถือธงชัยและธงผืนต่าง ๆ พร้อมด้วยอาวุธนานาประการ
Verse 17
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
เขาเห็นรากษสหลากหลายจำพวก—บางพวกผ่านพิธีทิกษาเพื่อกรรมพิธี บางพวกผมชฎา บางพวกโกนศีรษะ บางพวกนุ่งห่มหนังโค; บางพวกถือกำหญ้าทรรภะเป็นอาวุธ บางพวกถือเครื่องประกอบกุณฑ์ไฟแห่งยัญพิธีเป็นศัสตรา. บางพวกกำกระบองเหล็ก บางพวกถือไม้เท้า; บางพวกมีตาข้างเดียวหรือหูข้างเดียว บางพวกท้องและอกห้อยยาน; บางพวกน่าหวาดผวา บางพวกหน้าบิดเบี้ยว บางพวกพิกลพิการ และบางพวกเตี้ยแคระ. เขาเห็นทั้งนักธนูและผู้ถือดาบ และผู้ถือกระบองหนักกับอาวุธทำลายล้าง; บางพวกมีมือดุจท่อนเหล็ก ส่องประกายในเกราะอันวิจิตร. เขายังเห็นผู้ที่ไม่อ้วนเกินไม่ผอมเกิน ไม่สูงเกินไม่เตี้ยเกิน ไม่ขาวเกินไม่ดำเกิน ไม่ค่อมและไม่แคระ—บางพวกอัปลักษณ์ บางพวกมีรูปหลากหลาย และบางพวกงามผ่องใส—ถือธงชัยและธงผืนต่าง ๆ พร้อมด้วยอาวุธนานาประการ
Verse 18
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
เขาเห็นรากษสหลากหลายจำพวก—บางพวกผ่านพิธีทิกษาเพื่อกรรมพิธี บางพวกผมชฎา บางพวกโกนศีรษะ บางพวกนุ่งห่มหนังโค; บางพวกถือกำหญ้าทรรภะเป็นอาวุธ บางพวกถือเครื่องประกอบกุณฑ์ไฟแห่งยัญพิธีเป็นศัสตรา. บางพวกกำกระบองเหล็ก บางพวกถือไม้เท้า; บางพวกมีตาข้างเดียวหรือหูข้างเดียว บางพวกท้องและอกห้อยยาน; บางพวกน่าหวาดผวา บางพวกหน้าบิดเบี้ยว บางพวกพิกลพิการ และบางพวกเตี้ยแคระ. เขาเห็นทั้งนักธนูและผู้ถือดาบ และผู้ถือกระบองหนักกับอาวุธทำลายล้าง; บางพวกมีมือดุจท่อนเหล็ก ส่องประกายในเกราะอันวิจิตร. เขายังเห็นผู้ที่ไม่อ้วนเกินไม่ผอมเกิน ไม่สูงเกินไม่เตี้ยเกิน ไม่ขาวเกินไม่ดำเกิน ไม่ค่อมและไม่แคระ—บางพวกอัปลักษณ์ บางพวกมีรูปหลากหลาย และบางพวกงามผ่องใส—ถือธงชัยและธงผืนต่าง ๆ พร้อมด้วยอาวุธนานาประการ
Verse 19
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
เขาเห็นรากษสหลากหลายจำพวก—บางพวกผ่านพิธีทิกษาเพื่อกรรมพิธี บางพวกผมชฎา บางพวกโกนศีรษะ บางพวกนุ่งห่มหนังโค; บางพวกถือกำหญ้าทรรภะเป็นอาวุธ บางพวกถือเครื่องประกอบกุณฑ์ไฟแห่งยัญพิธีเป็นศัสตรา. บางพวกกำกระบองเหล็ก บางพวกถือไม้เท้า; บางพวกมีตาข้างเดียวหรือหูข้างเดียว บางพวกท้องและอกห้อยยาน; บางพวกน่าหวาดผวา บางพวกหน้าบิดเบี้ยว บางพวกพิกลพิการ และบางพวกเตี้ยแคระ. เขาเห็นทั้งนักธนูและผู้ถือดาบ และผู้ถือกระบองหนักกับอาวุธทำลายล้าง; บางพวกมีมือดุจท่อนเหล็ก ส่องประกายในเกราะอันวิจิตร. เขายังเห็นผู้ที่ไม่อ้วนเกินไม่ผอมเกิน ไม่สูงเกินไม่เตี้ยเกิน ไม่ขาวเกินไม่ดำเกิน ไม่ค่อมและไม่แคระ—บางพวกอัปลักษณ์ บางพวกมีรูปหลากหลาย และบางพวกงามผ่องใส—ถือธงชัยและธงผืนต่าง ๆ พร้อมด้วยอาวุธนานาประการ
Verse 20
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।।।
มหาวานรนั้นเห็นว่า บ้างถือหอกและถึงกับใช้ต้นไม้เป็นอาวุธ บ้างถือทวนและอาวุธสำหรับขว้างปา และบ้างถือสลิงกับบ่วงในมือ
Verse 21
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।5.4.20।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।5.4.21।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।5.4.22।।
ท่านเห็นบางพวกสวมพวงมาลัย กายชโลมด้วยเครื่องหอม และประดับด้วยเครื่องประดับอันประณีตเลิศ
Verse 22
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।5.4.20।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।5.4.21।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।5.4.22।।
ท่านเห็นผู้มากมายเที่ยวไปตามใจ สวมเครื่องแต่งกายและอำพรางหลากหลาย; บ้างถือสามง่ามคมกริบ บ้างถืออาวุธดุจวัชระประหนึ่งสายฟ้า ล้วนมีกำลังยิ่งใหญ่
Verse 23
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः।रक्षोधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः।।।।
เบื้องหน้าห้องในแห่งวัง มหาวานรเห็นกองยามเฝ้าระวังจำนวนแสนหนึ่ง—เป็นทหารชั้นกลาง—ซึ่งถูกจัดตั้งไว้ตามพระบัญชาของจอมแห่งรากษส
Verse 24
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्।राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।।।।पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम्।प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।।।।
ครั้นนั้นเขาได้เห็นคฤหาสน์อันเลื่องชื่อของราชาแห่งยักษ์ ตั้งมั่นอยู่บนยอดเขา และแลเห็นซุ้มประตูใหญ่ทองคำอันรุ่งเรือง
Verse 25
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्।राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।।5.4.24।।पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम्।प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।।5.4.25।।
มหาวานรนั้นแลเห็นว่า นครนั้นประดับด้วยคูเมืองดุจต่างหูแห่งดอกบัวขาว และถูกล้อมรอบอย่างแน่นหนาด้วยกำแพงและเชิงเทินอันมั่นคง
Verse 26
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।।।
มหาวานรนั้นได้เข้าสู่วิมานที่ได้รับการพิทักษ์ของจอมรากษส อันประหนึ่งสวรรค์ งามทิพย์รุ่งเรือง ก้องกังวานด้วยเสียงอันไพเราะ อื้ออึงด้วยเสียงม้าร้องและเสียงกรุ๋งกริ๋งแห่งเครื่องประดับ ภายในมีรถศึก ยานพาหนะ วิมาน ม้าและช้างอันเป็นมงคล แม้ช้างสี่งาเปรียบดังหมู่เมฆขาว ประตูงดงามประดับประดาแน่นด้วยสัตว์และนกที่กำเริบเมามัน และมียาตุธานผู้กล้าหาญนับพันเฝ้ารักษาอยู่
Verse 27
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।
มหาวานรนั้นได้เข้าสู่วิมานที่ได้รับการพิทักษ์ของจอมรากษส อันประหนึ่งสวรรค์ งามทิพย์รุ่งเรือง ก้องกังวานด้วยเสียงอันไพเราะ อื้ออึงด้วยเสียงม้าร้องและเสียงกรุ๋งกริ๋งแห่งเครื่องประดับ ภายในมีรถศึก ยานพาหนะ วิมาน ม้าและช้างอันเป็นมงคล แม้ช้างสี่งาเปรียบดังหมู่เมฆขาว ประตูงดงามประดับประดาแน่นด้วยสัตว์และนกที่กำเริบเมามัน และมียาตุธานผู้กล้าหาญนับพันเฝ้ารักษาอยู่
Verse 28
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।
มหาวานรนั้นได้เข้าสู่วิมานที่ได้รับการพิทักษ์ของจอมรากษส อันประหนึ่งสวรรค์ งามทิพย์รุ่งเรือง ก้องกังวานด้วยเสียงอันไพเราะ อื้ออึงด้วยเสียงม้าร้องและเสียงกรุ๋งกริ๋งแห่งเครื่องประดับ ภายในมีรถศึก ยานพาหนะ วิมาน ม้าและช้างอันเป็นมงคล แม้ช้างสี่งาเปรียบดังหมู่เมฆขาว ประตูงดงามประดับประดาแน่นด้วยสัตว์และนกที่กำเริบเมามัน และมียาตุธานผู้กล้าหาญนับพันเฝ้ารักษาอยู่
Verse 29
सहेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम्।परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तं स रावणान्तःपुरमाविवेश।।।।
เขาได้เข้าสู่พระราชวังชั้นในของทศกัณฐ์ อันล้อมรอบด้วยกำแพงทองชัมพูนทอประกาย ประดับทั่วด้วยมุกดาและรัตนชาติอันล้ำค่า และชโลมด้วยไม้กฤษณาดำชั้นเลิศกับจันทน์หอมอันประณีต
Frequently Asked Questions
Hanumān conducts covert entry and intelligence gathering without indiscriminate violence—after neutralizing the city’s guardian, he prioritizes mission integrity (finding Sītā) over conquest, using stealth and restraint.
Effective power is dharma-constrained: the text frames strength as meaningful when governed by purpose, discipline, and service—Hanumān’s prowess is consistently subordinated to Rāma’s cause and moral order.
Laṅkā’s royal highway and mansion districts, the guarded rajamārga with stationed troops and spies, and the fortified royal compound—golden archway, lotus-filled moats, enclosing walls, and Rāvaṇa’s antaḥpura—are mapped as key urban nodes.