Sarga 11

Verse 1

अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा।जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः।।5.11.1।।

มหาวานรสลัดความคิดตัดสินนั้นทิ้ง แล้วตั้งจิตมั่นคง จากนั้นจึงหันความดำริใหม่ไปยังนางสีดา

Verse 2

न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी।न भोक्तुं वाप्यलङ्कर्तुं न पानमुपसेवितुम्।।5.11.2।।नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम्।न हि रामसमः कश्चिद्विद्यते त्रिदशेष्वपि।।5.11.3।।अन्येयमिति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः।

“นางผู้เลอโฉม หากพรากจากพระรามแล้ว ย่อมไม่สมควรแม้จะหลับใหล—ไม่สมควรเสวย ไม่สมควรแต่งองค์ ไม่สมควรเสพสุรา และย่อมไม่เข้าไปหาชายอื่น แม้ผู้นั้นจะเป็นจอมแห่งเทวะทั้งหลายก็ตาม เพราะผู้เสมอพระรามนั้นไม่มีเลย แม้ในหมู่ทวยเทพอมตะ” ครั้นตัดสินว่า “นางมิใช่ผู้นี้” เขาจึงเดินตรวจไปทั่วศาลาเลี้ยงสุรา

Verse 3

न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी।न भोक्तुं वाप्यलङ्कर्तुं न पानमुपसेवितुम्।।5.11.2।।नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम्।न हि रामसमः कश्चिद्विद्यते त्रिदशेष्वपि।।5.11.3।।अन्येयमिति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः।

“นางผู้เลอโฉม หากพรากจากพระรามแล้ว ย่อมไม่สมควรแม้จะหลับใหล—ไม่สมควรเสวย ไม่สมควรแต่งองค์ ไม่สมควรเสพสุรา และย่อมไม่เข้าไปหาชายอื่น แม้ผู้นั้นจะเป็นจอมแห่งเทวะทั้งหลายก็ตาม เพราะผู้เสมอพระรามนั้นไม่มีเลย แม้ในหมู่ทวยเทพอมตะ” ครั้นตัดสินว่า “นางมิใช่ผู้นี้” เขาจึงเดินตรวจไปทั่วศาลาเลี้ยงสุรา

Verse 4

क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथाऽपराः।।5.11.4।।नृत्तेन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास्तथा।

สตรีบางนางอ่อนล้าจากการเล่นรัก บางนางก็เหนื่อยจากการขับร้อง บางนางเหน็ดเหนื่อยจากการร่ายรำ และบางนางก็อิดโรยเพราะดื่มไม่ขาดสาย

Verse 5

मुरजेषु मृदङ्गेषु पीठिकासु च संस्थिताः।।5.11.5।।तथाऽऽस्तरणमुख्येषु संविष्टाश्चापराः स्त्रियः।

สตรีบางนางเอนกายอยู่บนกลองมุรชะ กลองมฤทังคะ และตั่งเตี้ย ๆ; อีกบางนางนอนบนแท่นบรรทมอันประณีต พร้อมเครื่องปูอันเลิศ

Verse 6

अङ्गनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः।।5.11.6।।रूपसल्लापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा।देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना।।5.11.7।।रताभिरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः।

จอมทัพวานรได้เห็นสตรีนับพัน ประดับด้วยเครื่องอลังการ; ชำนาญวาจาอ่อนหวาน รู้ความหมายแห่งบทเพลง รู้กาลเทศะ และกล่าวถ้อยคำอันเหมาะควร—บัดนี้หลับใหลหลังความเริงรื่นยืดยาว

Verse 7

अङ्गनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः।।5.11.6।।रूपसल्लापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा।देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना।।5.11.7।।रताभिरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः।

จอมทัพวานรได้เห็นสตรีนับพัน ประดับด้วยเครื่องอลังการ; ชำนาญวาจาอ่อนหวาน รู้ความหมายแห่งบทเพลง รู้กาลเทศะ และกล่าวถ้อยคำอันเหมาะควร—บัดนี้หลับใหลหลังความเริงรื่นยืดยาว

Verse 8

तासां मध्ये महाबाहुः शुशुभे राक्षसेश्वरः।।5.11.8।।गोष्ठे महति मुख्यानां गवां मध्ये यथा वृषः।

ท่ามกลางสตรีเหล่านั้น เจ้าแห่งรากษสผู้มีแขนยาวส่องประกายเด่น—ดุจโคถึกผู้ทรงพลังยืนอยู่ท่ามกลางโคชั้นเลิศในคอกใหญ่

Verse 9

स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतस्स्वयम्।।5.11.9।।करेणुभिर्यथाऽरण्ये परिकीर्णो महाद्विपः।

ราชาแห่งรากษสนั้นส่องประกายเมื่อถูกสตรีเหล่านั้นรายล้อม ดุจช้างใหญ่ในพงไพรที่มีช้างพังทั้งหลายกระจายล้อมอยู่รอบด้าน

Verse 10

सर्वकामैरुपेतां च पानभूमिं महात्मनः।।5.11.10।।ददर्श हरिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे।

ในเรือนของเจ้าแห่งรากษส วานรผู้เป็นดุจพยัคฆ์เห็นโรงสุราที่จัดไว้พร้อมด้วยสิ่งเสพสมปรารถนาทุกประการ

Verse 11

मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः।।5.11.11।।तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः।

ที่โรงสุรานั้น เขาเห็นเนื้อกวาง เนื้อควาย และเนื้อหมูป่า วางไว้เป็นส่วนๆ

Verse 12

रौक्मेषु च विशालेषु भाजनेष्वर्धभक्षितान्।।5.11.12।।ददर्श हरिशार्दूलो मयूरान् कुक्कुटांस्तथा।

วานรผู้เป็นดุจพยัคฆ์เห็นในภาชนะทองคำใบใหญ่ มีนกยูงและไก่ ซึ่งบางส่วนถูกกินไปครึ่งหนึ่งแล้ว

Verse 13

वराहवार्ध्राणसकान् दधिसौवर्चलायुतान्।।5.11.13।।शल्यान् मृगमयूरांश्च हनुमानन्ववैक्षत।

หนุมานทอดพระเนตรเห็นเนื้อหมูป่าและเนื้อนกป่าที่ปรุงด้วยนมเปรี้ยวและเกลือชั้นดี อีกทั้งกองกระดูก และชิ้นเนื้อกวางกับนกยูงวางอยู่ด้วย

Verse 14

क्रकरान्विविधान् सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान्।।5.11.14।।महिषानेकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान्।लेह्यानुच्चावचान्पेयान् भोज्यानि विविधानि च।।5.11.15।।

ท่านเห็นนกป่าหลากชนิดที่ปรุงสุกแล้ว และนกจักโกระ บางส่วนถูกกินไปครึ่งหนึ่ง อีกทั้งเนื้อควาย ปลา และแพะที่จัดเตรียมวางไว้ พร้อมทั้งของหวานที่เลียกินได้ เครื่องดื่ม และอาหารนานาประเภทสำหรับรับประทาน

Verse 15

क्रकरान्विविधान् सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान्।।5.11.14।।महिषानेकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान्।लेह्यानुच्चावचान्पेयान् भोज्यानि विविधानि च।।5.11.15।।

ท่านเห็นนกป่าหลากชนิดที่ปรุงสุกแล้ว และนกจักโกระ บางส่วนถูกกินไปครึ่งหนึ่ง อีกทั้งเนื้อควาย ปลา และแพะที่จัดเตรียมวางไว้ พร้อมทั้งของหวานที่เลียกินได้ เครื่องดื่ม และอาหารนานาประเภทสำหรับรับประทาน

Verse 16

तथाऽऽम्ललवणोत्तंसैर्विविधैरागषाडबैः।हारनूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः।।5.11.16।। पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि।कृतपुष्पोपहारा भूरधिकं पुष्यति श्रियम्।।5.11.17।।

ยิ่งกว่านั้นยังมีน้ำเชื่อมและของโอชะอันเลิศหลากชนิด ปรุงแต่งด้วยรสเปรี้ยวและเค็ม และเครื่องประดับล้ำค่า—สร้อยคอ กำไลข้อเท้า และพาหุรัด—ถูกทอดทิ้งกระจัดกระจายอยู่

Verse 17

तथाऽऽम्ललवणोत्तंसैर्विविधैरागषाडबैः।हारनूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः।।5.11.16।। पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि।कृतपुष्पोपहारा भूरधिकं पुष्यति श्रियम्।।5.11.17।।

ด้วยภาชนะสำหรับดื่มที่กระจัดกระจาย และผลไม้นานาชนิดที่เกลื่อนกลาด อีกทั้งเครื่องสักการะด้วยดอกไม้ที่จัดวางไว้ พื้นดินนั้นประหนึ่งแสดงความรุ่งเรืองยิ่งทวีขึ้น

Verse 18

तत्र तत्र च विन्यस्तै: सुश्लिष्टैश्शयनासनैः।पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते।।5.11.18।।

ที่นั้นที่นี่มีแท่นบรรทมและที่นั่งจัดวางอย่างประณีตแนบสนิท ศาลาเลี้ยงสุราดูประหนึ่งสว่างไสวราวมีเปลวไฟ ทั้งที่หาไฟไม่ปรากฏเลย

Verse 19

बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः।मांसैः कुशलसम्पृक्तैः पानभूमिगतैः पृथक्।।5.11.19।।

ในศาลาเลี้ยงสุรานั้น มีเนื้อหลากชนิดวางแยกเป็นส่วน ๆ ปรุงด้วยวิธีนานาประการ ขัดเกลาด้วยเครื่องเทศชั้นเลิศ และสุกงอมด้วยฝีมือผู้ชำนาญ

Verse 20

दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि।शर्कराऽसवमाध्वीकपुष्पासवफलासवाः।।5.11.20।।वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक् पृथक्।

ที่นั่นมีสุรานานาชนิดอันรื่นรมย์และประณีต—บางอย่างเป็นสุราหมัก—ทำจากน้ำหวานน้ำตาล น้ำผึ้ง สุราหมักดอกไม้ และสุราหมักผลไม้; และแต่ละชนิดถูกปรุงให้กลมกล่อมด้วยผงเครื่องหอมหลากอย่าง แยกปรุงเฉพาะตามประเภท

Verse 21

सन्तता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः।।5.11.21।।हिरण्मयैश्च विविधैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि।जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता।।5.11.22।।

พื้นซึ่งปูต่อเนื่องโดยรอบงดงามสุกใสด้วยพวงมาลัยที่จัดวางหลากรูปแบบ; และยังรายล้อมด้วยภาชนะนานาชนิด—ทั้งภาชนะทองคำ ภาชนะผลึกใส—พร้อมทั้งหม้อเหยือกอื่น ๆ ที่ทำด้วยทองคำเนื้อดี

Verse 22

सन्तता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः।।5.11.21।।हिरण्मयैश्च विविधैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि।जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता।।5.11.22।।

พื้นซึ่งปูต่อเนื่องโดยรอบงดงามสุกใสด้วยพวงมาลัยที่จัดวางหลากรูปแบบ; และยังรายล้อมด้วยภาชนะนานาชนิด—ทั้งภาชนะทองคำ ภาชนะผลึกใส—พร้อมทั้งหม้อเหยือกอื่น ๆ ที่ทำด้วยทองคำเนื้อดี

Verse 23

राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च।पानश्रेष्ठं तदा भूरि कपिस्तत्र ददर्श ह।।5.11.23।।

ครั้งนั้นหนุมานวานรได้เห็น ณ ที่นั้นมีเครื่องดื่มอันประเสริฐอย่างยิ่งอยู่มากมาย บรรจุไว้ในหม้อเงินและภาชนะทองคำบริสุทธิ์

Verse 24

सोऽपश्यच्छातकुम्भानि सीधोर्मणिमयानि च। राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः।।5.11.24।।

มหาวานรได้เห็นภาชนะสุรา—บางใบทำด้วยทองคำ บางใบประดับแก้วมณี และบางใบเป็นเงิน—ตั้งอยู่ที่นั่นเต็มจนล้นปากภาชนะ

Verse 25

क्वचिदल्पावशेषाणि क्वचित्पीतानि सर्वशः।क्वचिन्नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह।।5.11.25।।

บางแห่งเขาเห็นเครื่องดื่มเหลือเพียงน้อยนิด บางแห่งถูกดื่มจนหมดสิ้น และบางแห่งก็ยังมิได้แตะต้องเลย—เขาได้เห็นดังนี้

Verse 26

क्वचिद् भक्ष्यांश्च विविधान् क्वचित्पानानि भागशः।क्वचिदन्नावशेषाणि पश्यन्वै विचचार ह।।5.11.26।।

เขาเดินตรวจไปมา มองเห็นที่หนึ่งมีอาหารนานาชนิด ที่หนึ่งมีเครื่องดื่มจัดวางเป็นส่วน ๆ และที่อื่นก็มีเศษอาหารค้างอยู่

Verse 27

क्वचित्प्रभिन्नैः करकैः क्वचिदालोलितैर्घटैः।क्वचित्संपृक्तमाल्यानि जलानि च फलानि च।।5.11.27।।

ณ ที่หนึ่งมีหม้อไหแตกกระจัดกระจาย ณ ที่หนึ่งมีภาชนะกลิ้งเกลื่อน และ ณ ที่หนึ่งพวงมาลัยปะปนกระจัดกับน้ำและผลไม้

Verse 28

शयनान्यत्र नारीणां शुभ्राणि बहुधा पुनः।परस्परं समाश्लिष्य काश्चित्सुप्ता वराङ्गनाः।।5.11.28।।

ที่นั่นเขาเห็นแท่นบรรทมของสตรีมากมาย ขาวสะอาดผุดผ่อง และสตรีงามบางนางหลับอยู่โดยกอดรัดกันและกัน

Verse 29

काश्चिच्च वस्त्रमन्यस्यास्स्वपन्त्याः परिधाय च।आहृत्य चाबलाः सुप्ता निद्राबलपराजिताः।।5.11.29।।

สตรีบางนางพ่ายแพ้แก่แรงแห่งนิทรา ดึงฉลองพระองค์ของสตรีอีกนางที่หลับอยู่มาคลุมกาย แล้วก็หลับต่อไป

Verse 30

तासामुच्छवासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम्।नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दमिवानिलम्।।5.11.30।।

ด้วยลมแห่งลมหายใจของนางทั้งหลาย ผ้าภูษาและพวงมาลัยบนกายจึงสั่นไหวแผ่วเบา งดงาม ราวกับต้องลมอ่อนๆ

Verse 31

चन्दनस्य च शीतस्य शीधोर्मधुरसस्य च।विविधस्य च माल्यस्य धूपस्य विविधस्य च।।5.11.31।।बहुधा मारुतस्तत्र गन्धं विविधमुद्वहन्।

ณ ที่นั้น สายลมพัดพาเครื่องหอมหลากชนิด—ความเย็นของจันทน์หอม กลิ่นหวานของสุราอันหอม ร้อยมาลัยนานาพรรณ และธูปหอมหลายอย่าง—กระจายกลิ่นไปทั่วทุกทิศในสถานที่นั้น

Verse 32

स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्छितः।।5.11.32।।प्रववौ सुरभिर्गन्धो विमाने पुष्पके तदा।

ครั้นแล้ว ภายในวิมานปุษปกะ กลิ่นหอมอันเข้มข้นที่ผสานกัน—จากเครื่องหอมสำหรับสรงสนาน จันทน์หอม และธูปหอม—ก็ลอยอวลพัดไปมา

Verse 33

श्यामावदातास्तत्रान्याः काश्चित्कृष्णा वराङ्गनाः।।5.11.33।।काश्चित् काञ्चनवर्णाङ्ग्यः प्रमदा राक्षसालये।

ในเรือนอาศัยของเหล่ารากษส ยังมีสตรีงามอื่น ๆ อีก—บางนางผิวคล้ำเป็นมันเงา และบางนางเป็นสตรีผู้รื่นรมย์ที่เรือนกายส่องประกายดุจทองคำ

Verse 34

तासां निद्रावशत्वाच्च मदनेन विमूर्छितम्।।5.11.34।।पद्मिनीनां प्रसुप्तानां रूपमासीद्यथैव हि।

เมื่อถูกครอบงำด้วยนิทราและอ่อนล้าจนเหมือนสลบด้วยกามกีฬา ความงามของนางทั้งหลายยามหลับใหลก็ประหนึ่งเถาบัว ที่ดอกบัวยังหุบอยู่ฉะนั้น

Verse 35

एवं सर्वमशेषेण रावणान्तः पुरं कपिः।।5.11.35।।ददर्श सुमहातेजाः न ददर्श च जानकीम्।

ดังนี้ วานรผู้มีเดชรุ่งเรืองยิ่งได้ตรวจดูพระราชวังชั้นในของทศกัณฐ์โดยสิ้นเชิง แต่ก็ยังมิได้เห็นนางชานกี

Verse 36

निरीक्षमाणश्च तदा ताः स्त्रियः स महाकपिः।।5.11.36।।जगाम महतीं चिन्तां धर्मसाध्वसशङ्कितः।

ครั้นมหาวานรนั้นทอดพระเนตรสตรีเหล่านั้น ก็เกิดความกังวลใหญ่ หวั่นเกรงว่าตนอาจล่วงละเมิดธรรมะ

Verse 37

परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम्।।5.11.37।।इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति।

“การมองดูสตรีที่หลับอยู่ในห้องในของผู้อื่นนั้น แท้จริงย่อมเป็นความเสื่อมเสียแห่งธรรมะอย่างใหญ่หลวงแก่เรา”

Verse 38

न हि मे परदाराणां दृष्टिर्विषयवर्तिनी।।5.11.38।।अयं चात्र मया दृष्टः परदारापरिग्रहः।

“สายตาของเราต่อภรรยาของผู้อื่นมิได้ถูกขับเคลื่อนด้วยกามฉันท์; และสิ่งที่เราทำ ณ ที่นี้ก็เพียงเห็นเท่านั้น มิได้มีเจตนาจะครอบครอง”

Verse 39

तस्य प्रादुरभूच्चिन्ता पुनरन्या मनस्विनः।।5.11.39।।निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी।

แล้วในใจของผู้มีปัญญานั้น—ผู้มีจิตตั้งมั่นในปณิธานเดียว—ก็เกิดความดำริอีกประการหนึ่ง อันทำให้เห็นชัดถึงการตัดสินใจอันถูกต้องต่อภารกิจ

Verse 40

कामं दृष्टा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः।।5.11.40।।न हि मे मनसः किञ्चिद्वैकृत्यमुपजायते।

แท้จริงเราได้เห็นสตรีทั้งปวงผู้ภักดีต่อทศกัณฐ์แล้ว; แต่ในจิตของเรา มิได้บังเกิดความกำหนัดหรือความวิปริตแม้เพียงน้อยนิด

Verse 41

मनो हि हेतुः सर्वेषामिन्द्रियाणां प्रवर्तने।।5.11.41।।शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम्।

เพราะจิตเป็นเหตุให้ประสาทสัมผัสทั้งปวงเคลื่อนไหว ในภาวะอันเป็นมงคลหรืออัปมงคล; และในเรื่องนี้ จิตของเราตั้งมั่นดีแล้วในธรรมอันชอบ

Verse 42

नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम्।।5.11.42।।स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा सम्परिमार्गणे।

แท้จริงแล้ว ข้าพเจ้าไม่อาจเสาะหาไวเทหีที่อื่นได้ เพราะในการสืบค้นอย่างถี่ถ้วน สตรีพึงถูกค้นหาและจำแนกได้ท่ามกลางสตรีด้วยกัน

Verse 43

यस्य सत्त्वस्य या योनिस्तस्यां तत्परिमार्ग्यते।न शक्या प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम्।।5.11.43।।

สรรพชีวิตมีจำพวกและกำเนิดอันควรแก่ตนประการใด ก็พึงสืบค้นในจำพวกนั้นเอง; สตรีที่สูญหายย่อมไม่อาจตามหาได้ท่ามกลางฝูงกวางเพศเมีย

Verse 44

तदिदं मार्गितं तावच्छुद्धेन मनसा मया।।5.11.44।।रावणान्तःपुरं सर्वं दृश्यते न तु जानकी।

ดังนี้แล จนถึงบัดนี้ ข้าพเจ้าได้สืบค้นด้วยจิตอันบริสุทธิ์ทั่วทั้งพระราชวังชั้นในของราวณะ แต่ก็ยังไม่ปรากฏนางชานกีให้เห็น

Verse 45

देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च वीर्यवान्।।5.11.45।।अवेक्षमाणो हनुमान्नैवापश्यत जानकीम्।

หนุมานผู้กล้าหาญเพ่งพินิจอย่างถี่ถ้วน แม้ท่ามกลางนางกัญญาดุจธิดาแห่งเทวะและคันธรรพ์ และแม้ในหมู่นางนาคกัญญา ก็ยังไม่เห็นนางชานกี

Verse 46

तामपश्यन्कपिस्तत्र पश्यञ्श्चान्या परस्त्रियः।।5.11.46।।अपक्रम्य तदा वीरः प्रध्यातुमुपचक्रमे।

เมื่อไม่เห็นนางที่นั่น แม้จะเห็นสตรีอื่นซึ่งเป็นภรรยาของผู้อื่น วานรผู้กล้าก็ถอยออกไปยังที่หนึ่ง แล้วเริ่มใคร่ครวญ

Verse 47

स भूयस्तु परं श्रीमान् मारुतिर्यत्नमास्थितः।।5.11.47।।आपानभूमिमुत्सृज्य तद्विचेतुं प्रचक्रमे।

แล้วมารุติผู้รุ่งเรืองก็รวบรวมความเพียรขึ้นใหม่ ละสถานที่ดื่มนั้น แล้วออกไปเพื่อสืบค้นต่อไป