Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

वालि–मायावी–बिलप्रवेशः

Vali’s Pursuit of Mayavi and the Cave Episode

अहं त्ववगतो बुद्ध्या चिह्नैस्तैर्भ्रातरं हतम्।पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया4.9.19।।शोकार्तश्चोदकं कृत्वा किष्किन्धामागतस्सखे।गूहमानस्य मे तत्त्वं यत्नतो मन्त्रिभिश्श्रुतम्4.9.20।।

ahaṃ tv avagato buddhyā cihnais tair bhrātaraṃ hatam | pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā || 4.9.19 ||

śokārtaś codakaṃ kṛtvā kiṣkindhām āgataḥ sakhe | gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiḥ śrutam || 4.9.20 ||

สหายเอ๋ย ด้วยปัญญาของข้าพเจ้าและด้วยนิมิตเหล่านั้น ข้าพเจ้าจึงรู้ว่าพี่ชายของข้าพเจ้าถูกสังหารแล้ว ข้าพเจ้าได้ปิดปากถ้ำด้วยศิลาก้อนมหึมาดุจภูเขา จากนั้นด้วยความโศกเศร้า ข้าพเจ้าได้ประกอบพิธีถวายน้ำบูชา (อุทกตัรปณะ) แล้วกลับสู่กิษกินธา แม้ข้าพเจ้าพยายามปกปิดความจริง เหล่าอำมาตย์ก็สืบรู้ได้ด้วยความเพียรอย่างรอบคอบ

ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदर्थक-अव्यय (then/from there)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; एकवचन, प्रथमा (कर्ता)
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (करण)
समागम्यhaving assembled
समागम्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√गम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); “having assembled/met”
सम्मतैःby the approved/consenting (ones)
सम्मतैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसम्मत (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्-√मन् (धातु) + क्त)
Formक्त-कृदन्त; पुल्लिङ्ग, बहुवचन, तृतीया; ‘तैः’ इत्यस्य विशेषणम्—“by the consenting/approved (ones)”
अभिषेचितःwas consecrated
अभिषेचितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-√सिच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-कृदन्त; पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; कर्मणि प्रयोगः—“was consecrated”
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)
प्रशासतस्while (I) was ruling
प्रशासतस्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-√शास् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (active participle) ‘प्रशासत्’; पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (सम्बन्ध) — “while I was ruling” (genitive absolute-like usage)
तस्यof that (time/kingdom)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (सम्बन्ध)
न्यायतःlawfully
न्यायतः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootन्यायतः (अव्यय; न्याय-शब्दात् तसिल्)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (according to justice/lawfully)
ममmy/to me
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; एकवचन, षष्ठी (सम्बन्ध)
राघवO Raghava (Rama)
राघव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, सम्बोधन (vocative)
आजगामcame back
आजगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√गम् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
रिपुम्enemy
रिपुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरिपु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)
हत्वाhaving killed
हत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); “having slain”
वालीVali
वाली:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवालिन्/वालि (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (कर्ता)
तम्that (one)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘असुरोत्तमम्’ इत्यस्य विशेष्यः
असुर-उत्तमम्the best of demons
असुर-उत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअसुर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘असुराणाम् उत्तमः’); पुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘तम्’ इत्यस्य विशेषणम्

'O friend! by those signs I understood that my brother was killed and concluding that way I blocked the entrance of the cave with a rock of the size of a mountain and offered oblations to my brother and came to Kishkinda. I intended to hide the fact of Vali's death. But the ministers came to know the truth with their efforts.

S
Sugrīva
V
Vāli
K
Kiṣkindhā
M
ministers (mantrin)
C
cave (bila)

FAQs

Dharma requires both rite and truth: Sugrīva performs the proper funerary offering, yet the narrative also stresses satya—truth surfaces despite attempts to conceal it.

Sugrīva infers Vāli’s death from signs, seals the cave, performs rites, returns to Kiṣkindhā, and tries to hide the matter; ministers uncover the reality.

A sense of ritual responsibility (śrāddha-like duty) alongside political caution; the ministers’ diligence also highlights commitment to truth.