Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

ऋक्षबिलप्रवेशः

Entry into the Rikshabilam Cave

परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।

paraspareṇa hanumā nanyonyasyāvidūrataḥ | gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ || maindaś ca dvividaś caiva suṣeṇo jāmbavān nalaḥ | aṅgado yuvarājaś ca tāraś ca vanagocaraḥ || girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam | vicinvantas tataḥ tatra dadṛśur vivṛtaṃ bilam || durgam ṛkṣabilaṃ nāma dānavenābhirakṣitam ||

พวกเขาอยู่ชิดกันตลอด—หนุมานก็ไม่ห่างจากสหาย—คือ คชะ ควากษะ ควายะ ศรภะ คันธมาทนะ ไมณฑะ ทวิวิดะ สุเสณะ ชามพวาน นละ องคทะผู้เป็นยุวราช และตาราผู้เที่ยวพงไพร ต่างสืบค้นไปทางทิศใต้ ผ่านถิ่นที่ถูกโอบล้อมด้วยเครือข่ายแห่งภูผา ครั้นค้นหาไปก็ได้เห็นปากถ้ำที่เปิดอยู่ ณ ที่นั้น คือถ้ำอันเข้าถึงยากนามว่า ฤกษบิละ ซึ่งมีอสูรเฝ้ารักษาอยู่

परस्परेणclose together/mutually
परस्परेण:
Sahakari (सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootparaspara (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनान्त-प्रयोगः अव्ययीभाववत्; क्रियाविशेषण ‘mutually/close together’
हनुमाHanuman
हनुमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothanumat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (वैदिक/छान्दस रूप ‘हनुमा’ for ‘हनुमान्’)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
अन्योन्यस्यof one another
अन्योन्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootanyonya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; परस्परवाचक (of one another)
अविदूरतःnot far away/nearby
अविदूरतः:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootavidūratas (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) ‘from not far’ = ‘nearby’
गजःGaja (name)
गजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
गवाक्षःGavaksha (name)
गवाक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgavākṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
गवयःGavaya (name)
गवयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgavaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
शरभःSharabha (name)
शरभः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśarabha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
गन्धमादनःGandhamadana (name)
गन्धमादनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgandha-mādana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (गन्धं मादयति/मादयन्) नामरूपेण
मैन्दःMainda (name)
मैन्दः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmainda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
द्विविदःDvivida (name)
द्विविदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdvivida (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवalso/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
सुषेणःSushena (name)
सुषेणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsuṣeṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
जाम्बवान्Jambavan (name)
जाम्बवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjāmbavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
नलःNala (name)
नलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अङ्गदःAngada (name)
अङ्गदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṅgada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
युवराजःheir-apparent
युवराजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyuvarāja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (युवा + राजा)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
तारःTara (name)
तारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
वनगोचरःforest-dweller
वनगोचरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvana-gocara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (वने गोचरः)
गिरिजालावृतान्covered by a network of mountains
गिरिजालावृतान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgiri-jāla-āvṛta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुष-समासः (गिरिणां जालेन आवृतान्)
देशान्regions/places
देशान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
मार्गित्वाhaving searched
मार्गित्वा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootmārg (मार्ग् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय; ‘having searched’
दक्षिणाम्southern
दक्षिणाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषण (दिशम्)
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
विचिन्वन्तःsearching
विचिन्वन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi-ci (चि धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), प्रथमा-विभक्तिः, पुंलिङ्गे, बहुवचनम्; ‘while searching’
ततःthen
ततः:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/कालवाचक ‘then’
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
ददृशुःsaw
ददृशुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश् धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
विवृतम्open
विवृतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-vṛta (वृ धातु/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषण (बिलम्)
बिलम्cave/opening
बिलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
दुर्गम्hard to access
दुर्गम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdurga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषण (ऋक्षबिलम्)
ऋक्षबिलम्Riksha-cave (name)
ऋक्षबिलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootṛkṣa-bila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (ऋक्षस्य बिलम्)
नामnamed/called
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (quotative/‘called’)
दानवेनby a demon
दानवेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
अभिरक्षितम्guarded
अभिरक्षितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootabhi-rakṣ (रक्ष् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषण (ऋक्षबिलम्)

While searching here and there in the cave, the strong and powerful monkeys discovered a woman not far from there.

H
Hanumān
G
Gaja
G
Gavākṣa
G
Gavaya
Ś
Śarabha
G
Gandhamādana
M
Mainda
D
Dvivida
S
Suṣeṇa
J
Jāmbavān
N
Nala
A
Aṅgada
T
Tārā (vānarā leader, forest-ranging)
Ṛkṣabila (cave)
D
Dānava (demon guardian)

FAQs

Dharma is expressed as coordinated responsibility: the search is a collective vow, carried out with discipline (staying close) and courage (entering a demon-guarded region) for a righteous cause.

Sugrīva’s southern search team advances through mountainous terrain and discovers the entrance to a dangerous cave named Ṛkṣabila, guarded by a demon.

Teamwork and resolve—leaders and companions proceed together, maintaining unity in a perilous mission.