Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

ऋक्षबिलप्रवेशः

Entry into the Rikshabilam Cave

आसेदुस्तस्य शैलस्य कोटिं दक्ष्णिपश्चिमाम्।तेषां तत्रैव वसतां स कालो व्यत्यवर्तत।।।।

āsedus tasya śailasya koṭiṁ dakṣiṇapaścimām |

teṣāṁ tatraiva vasatāṁ sa kālo vyatyavartata॥4.50.3॥

พวกเขาไปถึงปลายเขาด้านตะวันตกเฉียงใต้ของภูเขานั้น และเมื่อพำนักอยู่ ณ ที่นั่น เวลาที่กำหนดไว้ก็ค่อย ๆ ล่วงเลยไป

आसेदुःreached
आसेदुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-sad (सद् धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
शैलस्यof the mountain
शैलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
कोटिम्edge/peak/end
कोटिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkoṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
दक्षिणिपश्चिमाम्southwestern
दक्षिणिपश्चिमाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇī-paścimā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; द्वन्द्व-समासः (दक्षिणी च पश्चिमी च)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
वसताम्while staying
वसताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootvas (वस् धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), षष्ठी-विभक्तिः, पुंलिङ्गे, बहुवचनम्; ‘of (them) staying’
सःthat
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
कालःtime
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
व्यत्यवर्ततpassed away/elapsed
व्यत्यवर्तत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-ati-vṛt (वृत् धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

They reached the end of the south-west side of the mountain(Vindhya). While theywere still there, the time stipulated for them (to find Sita) had slipped.

V
Vanaras
M
Mountain (śaila; identified in the provided translation as Vindhya)

FAQs

Dharma includes fidelity to one’s charge and time-bound responsibility; letting the allotted time pass signals a lapse that must be corrected through renewed effort and honesty.

During the search mission, the vanaras reach a mountain’s south-west edge and, due to circumstances and delay, the stipulated time for their task expires.

Accountability: recognizing that time is part of duty, and that delay can become an ethical failure when others depend on timely action.