Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

विन्ध्यगुहाविचयः — Searching the Vindhya Caves and the Cursed Forest

Southern Search

तस्य तस्मिन्वने पुत्रो बालष्षोडशवार्षिकः।प्रणष्टो जीवितान्ताय क्रुद्धस्तत्र महामुनिः।।।।

tasya tasmin vane putro bālaḥ ṣoḍaśavārṣikaḥ | praṇaṣṭo jīvitāntāya kruddhas tatra mahāmuniḥ || 4.48.13 ||

ในป่านั้นเอง บุตรของท่าน—เด็กหนุ่มอายุเพียงสิบหกปี—หลงหายและถึงกาลสิ้นชีวิต ครั้นแล้วมหามุนีก็พิโรธยิ่ง ณ ที่นั้น

तस्यof him / his
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
वनेin the forest
वने:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
बाल-षोडश-वार्षिकःa young sixteen-year-old
बाल-षोडश-वार्षिकः:
विशेषण (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootबाल (प्रातिपदिक) + षोडश (संख्या-प्रातिपदिक) + वार्षिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) of पुत्रः; समासः—तत्पुरुष (निर्धारण/वर्णनार्थ)
प्रणष्टःwas lost
प्रणष्टः:
कर्ता-विशेषण (predicate participle)
TypeVerb
Rootप्र-नश् (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; कर्मणि-प्रयोगार्थे ‘lost/vanished’
जीवित-अन्तायto the end of life / unto death
जीवित-अन्ताय:
सम्प्रदान (दत्तिवाचक/for the purpose of)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: जीवितस्य अन्तः)
क्रुद्धःenraged
क्रुद्धः:
विशेषण (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु)
Formभूतकृदन्त (past participle/क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण of महामुनिः
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (स्थान/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
महामुनिःthe great sage
महामुनिः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहā (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् मुनिः)

The great sage was enraged because he had lost his sixteen-year-old son in the forest.

K
Kaṇḍu
F
Forest (vana)

FAQs

The verse highlights how unchecked anger arising from grief can turn into destructive action; dharma calls for restraint even amid suffering.

The backstory is given: the sage’s son dies after being lost in the forest, triggering the sage’s wrath.

By contrast (through its failure), the needed virtue is kṣamā/dama—patience and self-control.