Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

वानरसेनानिर्गमनम्

Dispatch of the Vanara Search Parties

रामः प्रस्रवणे तस्मिन्यवसत्सहलक्ष्मणः।।4.45.3।।प्रतीक्षमाणस्तं मासं यस्सीताधिगमे कृतः।

rāmaḥ prasravaṇe tasmin nyavasat saha lakṣmaṇaḥ |

pratīkṣamāṇas taṃ māsaṃ yaḥ sītādhigame kṛtaḥ ||4.45.3||

พระรามพร้อมพระลักษมณ์ประทับอยู่ ณ ภูเขาประสราวณะนั้น เฝ้าคอยให้ครบเดือนซึ่งกำหนดไว้เพื่อให้ได้ข่าวการพบพระสีดา

रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रस्रवणेat Prasravana (mountain)
प्रस्रवणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootप्रस्रवण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (स्थलनाम), सप्तमी, एकवचन
तस्मिन्in that (place)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa, deictic)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
न्यवसत्stayed/dwelt
न्यवसत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootनि-अवस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सहwith
सह:
सहकारक (Association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहकारक अव्यय (preposition-like ‘with’)
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
सहकर्ता (Associate)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental) एकवचनार्थे सह-योगे (semantic); पदरूपे प्रथमा एकवचन (as in text), सह-योगे ‘सह लक्ष्मणेन’ अर्थः
प्रतीक्षमाणःwaiting
प्रतीक्षमाणः:
कर्ता (Karta, qualifier)
TypeVerb
Rootप्रति-ईक्ष् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present middle participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्that
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मासम्month
मासम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यःwhich
यः:
विशेष्य-सम्बन्ध (Relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
सीताधिगमेin (the matter of) finding Sita
सीताधिगमे:
अधिकरण (Context/occasion)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक) + अधिगम (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ‘सीतायाः अधिगमः’; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative of purpose-context)
कृतःwas fixed
कृतः:
क्रिया-विशेषण (Predicate to यः मासः)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘fixed/appointed’

Rama accompanied by Lakshmana stayed back at Prasravana mountain looking forward for the expiry of the month fixed for the monkeys to trace Sita's whereabouts.

R
Rama
L
Lakshmana
P
Prasravana

FAQs

Kṣānti (patient endurance) aligned with truth and duty: Rāma honors the agreed time-frame and waits with restraint rather than acting impulsively.

While the vanaras conduct the search, Rāma and Lakṣmaṇa remain at Prasravaṇa until the deadline set for receiving news of Sītā.

Self-control and patience—Rāma’s disciplined adherence to a pledged plan.