Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

पश्चिमदिशि अन्वेषणादेशः

Instructions for the Western Search Party

तेनैव मुक्तश्शैलेन्द्रस्सर्व एव त्वदाश्रयाः।मत्प्रसादाद्भविष्यन्ति दिवा रात्रं च काञ्चनाः।।4.42.39।।त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः।ते भविष्यन्ति रक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः।।4.42.40।।

tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ |

te bhaviṣyanti raktāś ca prabhayā kāñcanaprabhāḥ || 4.42.40 ||

เหล่าเทพ คันธรรพ์ และทานวะทั้งปวงที่พำนักอยู่บนท่านนั้น ด้วยรัศมีนั้นจักปรากฏเป็นสีแดงเรื่อ ทว่ายังส่องประกายดุจทองคำ

viśvethe Viśvedevas
viśve:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviśva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; used as proper class-name 'Viśve (Devāḥ)'
devāḥgods
devāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
marutaḥMaruts
marutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmarut (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
vasavaḥVasus
vasavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
divaukasaḥheaven-dwellers
divaukasaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdiv + okas (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: diva-okas 'sky-dwellers'; Masculine, Nominative, Plural; apposition to devāḥ etc.
āgamyahaving come
āgamya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā-√gam (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त) from ā-√gam (गम्) 'having come'
paścimāmwestern / evening
paścimām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpaścima (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd), Singular; qualifies sandhyām
sandhyāmtwilight
sandhyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsandhyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd), Singular
merumMeru
merum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmeru (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; destination with āgamya
uttama-parvatamthe best mountain
uttama-parvatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootuttama + parvata (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya: uttama-parvata 'best mountain'; Masculine, Accusative, Singular; apposition to merum
ādityamĀditya (Sun)
ādityam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāditya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular
upatiṣṭhantithey attend/serve
upatiṣṭhanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootupa-√sthā (धातु)
FormLaṭ (लट्) Present, Parasmaipada; 3rd person, Plural; 'they attend/serve'
taiḥby them
taiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Masculine/Neuter, Instrumental (3rd), Plural
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
sūryaḥthe Sun
sūryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
abhipūjitaḥworshipped
abhipūjitaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/भाव)
TypeAdjective
Rootabhi-√pūj + kta (धातु)
FormPPP (क्त) from abhi-√pūj (पूज्) 'to worship'; Masculine, Nominative, Singular; predicate with sūryaḥ
adṛśyaḥinvisible
adṛśyaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/भाव)
TypeAdjective
Roota + dṛśya (प्रातिपदिक/कृदन्त)
FormAdjective 'invisible'; Masculine, Nominative, Singular; predicate with sūryaḥ
sarva-bhūtānāmof all beings
sarva-bhūtānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsarva + bhūta (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: sarva-bhūta 'all beings'; Neuter, Genitive (6th), Plural
astamto the west / to setting
astam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasta (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; 'setting/west' (as destination)
gacchatigoes
gacchati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
FormLaṭ (लट्) Present, Parasmaipada; 3rd person, Singular
parvatammountain
parvatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparvata (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; object/complement with astam (to the mountain of setting)

The Visvadevas, Vasus, Maruts, and the gods reach Meru, this great king of mountains, in the evening twilight. Worshipped by them, the Sun-god sets behind the mountain and becomes invisible to all beings.

S
Sūrya/Āditya
M
Meru
D
Devas
G
Gandharvas
D
Dānavas

FAQs

Dharma is the transformative power of proximity to the sacred: beings are described as taking on radiance through rightful residence, implying that environment and association shape conduct and character.

Sugrīva’s route-description continues, giving mythic markers to help the searchers conceptualize the western region.

Aspiration toward purity and excellence—seeking ‘radiance’ as a metaphor for cultivated virtue.