Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

दक्षिणदिशि सीतान्वेषण-आदेशः

Commissioning the Southern Search for Sītā

तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवतेऽयं दिवाकरः।।4.41.30।।श्वेतं राजतमेकं च सेवतेऽयं निशाकरः।न तं कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः।।4.41.31।।

śvetaṃ rājatam ekaṃ ca sevate 'yaṃ niśākaraḥ |

na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ || 4.41.31 ||

และนิศากร—จันทรเทพ—เสด็จไปสถิตยังยอดอีกแห่งหนึ่ง อันขาวผ่องดุจเงินยวง; แต่ผู้เนรคุณ ผู้โหดร้าย และผู้ไร้ศรัทธา ย่อมไม่อาจได้เห็นทัศนียภาพนั้น

प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + नम् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund), ‘having bowed’
शिरसाwith (their) head
शिरसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
शैलम्mountain
शैलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विमार्गतsearch (you all)
विमार्गत:
Vidhi (विधि) / Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + मार्ग् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद (आज्ञार्थ)
वानराःO monkeys
वानराः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रयोगः (addressed)
तम्that (mountain)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अतिक्रम्यhaving crossed
अतिक्रम्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअति + क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund)
दुर्धर्षःunassailable
दुर्धर्षः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्धर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पर्वतः-विशेषण
सूर्यवान्sunny, having the sun (as attribute)
सूर्यवान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसूर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त/वत्-प्रत्ययान्त (possessive)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय, नामनिर्देशक
पर्वतःmountain
पर्वतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अध्वनाby a route/journey
अध्वना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
दुर्विगाहेनhard to traverse
दुर्विगाहेन:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्विगाह (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; अध्वन्-विशेषण
योजनानिyojanas
योजनानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative; extent), बहुवचन
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; योजनानि-विशेषण; द्विगु-भावः (fourteen)

'The Sun resorts to its golden peak. The Moon rests over its silver peak. Neither the ungrateful, nor the mean nor the unbelievers can behold this (phenomenon).

M
Moon (Niśākara)

FAQs

The verse links moral character with spiritual perception: gratitude, compassion, and faith align one with dharma, while ingratitude, cruelty, and denial obstruct one’s ability to recognize what is sacred and true.

While outlining the southern route, Sugrīva describes a wondrous mountain-phenomenon and adds a moral observation about who can truly behold it.

Kṛtajñatā (gratitude) as a defining virtue: the grateful are implicitly qualified for higher vision and worthy participation in righteous tasks.