Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

कृतघ्ननिन्दा तथा सुग्रीवप्रबोधनम्

Condemnation of Ingratitude and Admonition of Sugriva

क्रुद्धं निश्श्वसमानं तं प्रदीप्तमिव तेजसा।भ्रातुर्व्यसनसन्तप्तं दृष्ट्वा दशरथात्मजम्।।4.34.2।।उत्पपात हरिश्रेष्ठो हित्वा सौवर्णमासनम्।महान्महेन्द्रस्य यथा स्वलङ्कृत इव ध्वजः।।4.34.3।।

kruddhaṃ niśśvasamānaṃ taṃ pradīptam iva tejasā |

bhrātur-vyasana-santaptaṃ dṛṣṭvā daśarathātmajam || (4.34.2)

utpapāta hariśreṣṭho hitvā sauvarṇam āsanam |

mahān mahendrasya yathā svalaṅkṛta iva dhvajaḥ || (4.34.3)

ครั้นเห็นพระลักษมณ์ โอรสท้าวทศรถ—กริ้ว หอบหายใจ โชนด้วยเดช และถูกเผาด้วยโศกเพราะความทุกข์ของพระเชษฐา—สุครีพผู้เป็นประมุขวานร ก็ผุดลุกจากอาสนะทองคำ ดุจธงใหญ่ของอินทรา (มหेंद्र) อันประดับงามถูกชูสูงขึ้น.

आदित्य-भवनेin the Sun's abode (mountain)
आदित्य-भवने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक) + भवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (आदित्यस्य भवनम्)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
गिरौon the mountain
गिरौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative singular; Vedic/epic alternate ending)
सन्ध्या-अभ्र-सन्निभेresembling twilight clouds
सन्ध्या-अभ्र-सन्निभे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक) + अभ्र (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (सन्ध्यायाः अभ्राणि इव सन्निभः)
पद्म-आताल-वनम्the Padmātāla forest
पद्म-आताल-वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक) + आताल (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (पद्मातालयोः वनम् / पद्माताल-नामकं वनम्)
भीमम्terrible/huge
भीमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
संश्रिताःhaving taken refuge/dwelling
संश्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम् + √श्रि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'having resorted to/inhabiting'
हरि-पुङ्गवाःleaders of monkeys
हरि-पुङ्गवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (हरीणां पुङ्गवाः = leaders of monkeys)

'O monkey, if you are grateful to Rama you should wish to search for Sita. Indeed, you should make efforts to take it up.

L
Lakṣmaṇa
D
Daśaratha
R
Rāma
S
Sugrīva
M
Mahendra (Indra)

FAQs

Honor and obligation within alliances: when one party (Rāma) suffers due to delay, the other (Sugrīva) must respond promptly and respectfully to correction.

This is a repeat/overlap verse presentation in the Southern Recension formatting, describing Sugrīva’s immediate reaction upon seeing Lakṣmaṇa’s righteous anger.

Humility before justified reproach—Sugrīva’s sudden rising symbolizes readiness to listen and to act.