Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः

Lakshmana’s Anger Reported; Hanuman Advises Propitiation and Timely Mobilization

प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुङ्गव।त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः।।

prāptam udyoga-kālaṃ tu nāvaiṣi hari-puṅgava | tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo ’yam ihāgataḥ ||

โอ้ยอดวานร! กาลแห่งการเตรียมออกปฏิบัติการมาถึงแล้ว แต่ท่านกลับไม่รู้ชัด เป็นที่ประจักษ์ว่าท่านประมาท; เพราะเหตุนั้นพระลักษมณ์จึงมาถึงที่นี่

प्राप्तम्arrived, come
प्राप्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-āp (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'कालम्' इत्यस्य विशेषणम्
उद्योगकालम्time for action/effort
उद्योगकालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootudyoga (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: उद्योगस्य कालः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अवैषिyou have noticed/understood
अवैषि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootav-√i (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन
हरिपुङ्गवO chief of monkeys
हरिपुङ्गव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक) + puṅgava (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: हरीणां पुंगवः; पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyuzmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
प्रमत्तःcareless
प्रमत्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-mad (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Prakāra/Ittham (प्रकार/इत्थम्)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक अव्यय (quotative particle)
व्यक्तम्clearly, evidently
व्यक्तम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्राय प्रयोगः; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
लक्ष्मणःLakṣmaṇa
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Apposition (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इहhere
इह:
Deśādhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
आगतःhas come
आगतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-gam (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

'The message sent by a man who is in distress, and is deprived of his wife should be accepted even if they are harsh since he is a great self (who has rendered you help).

S
Sugrīva
L
Lakṣmaṇa

FAQs

A pledge must be honored at the proper time; negligence after receiving help is adharma and invites rightful reproach.

Lakṣmaṇa arrives to confront the delay in Sugrīva’s promised assistance to search for Sītā; Tārā frames it as a consequence of Sugrīva’s inattention.

Discipline and reliability—acting when duty calls, not when convenient.