Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः।यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान्मुञ्चन्ति वानराः।।

tayōr ēkō dhanuṣpāṇir dvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ | yasya bhītāḥ pravēpanto nādān muñcanti vānarāḥ ||

ในสองพระองค์นั้น พระลักษมณ์เพียงพระองค์เดียวทรงยืนอยู่ที่ประตู ถือคันศรไว้ในพระหัตถ์ ด้วยความหวาดกลัวพระองค์ เหล่าวานรสั่นระริก และส่งเสียงร้องด้วยความตระหนกมิอาจกลั้นได้

तयोःof the two (of them)
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन
एकःone
एकः:
Karta (कर्ता/qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लक्ष्मणः इति विशेषण
धनुष्पाणिःbow-in-hand
धनुष्पाणिः:
Karta (कर्ता/qualifier)
TypeAdjective
Rootधनुस् + पाणि (प्रातिपदिके)
Formबहुव्रीहि-समास (धनुः पाणौ यस्य = having a bow in hand); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लक्ष्मणः इति विशेषण
द्वारिat the door/entrance
द्वारि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तिष्ठतिstands
तिष्ठति:
Kriya (क्रिया/finite verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यस्यwhose/of whom
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
भीताःfrightened
भीताः:
Karta (कर्ता/qualifier)
TypeAdjective
Rootभी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; वानराः इति विशेषण
प्रवेपन्तःtrembling
प्रवेपन्तः:
Karta (कर्ता/qualifier)
TypeVerb
Rootप्र + वेप् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; वानराः इति विशेषण
नादान्roars/sounds
नादान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
मुञ्चन्तिutter/produce
मुञ्चन्ति:
Kriya (क्रिया/finite verb)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
वानराःmonkeys
वानराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

'Of the two, only Lakshmana is standing at the entrance wielding his bow in hand. The monkeys are trembling in fear and running about, making a loud noise'.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma (implied by 'the two')
M
monkeys (vānarāḥ)

FAQs

Neglect of duty leads to accountability: righteous authority arrives to demand fulfillment of obligations, and fear arises naturally when one’s conduct has deviated from dharma.

Ministers describe Lakṣmaṇa waiting at the entrance, armed and visibly stern, while the palace monkeys panic.

Lakṣmaṇa’s disciplined readiness and decisive enforcement of duty on behalf of Rāma.