Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

मतिक्षयाद्ग्राम्यसुखेषु सक्तस्तव प्रसादाप्रतिकारबुद्धिः।हतोऽग्रजं पश्यतु वीर तस्यन राज्यमेवं विगुणस्य देयम्।।

matikṣayād grāmyasukheṣu saktaḥ tava prasādāpratikārabuddhiḥ | hato ’grajaṃ paśyatu vīra tasya na rājyam evaṃ viguṇasya deyam ||

โอ้วีรบุรุษ! ปัญญาของเขาเสื่อมถอย หมกมุ่นในสุขอันหยาบ ไม่สำนึกคุณและไม่คิดตอบแทนพระกรุณาของท่าน จงให้เขาได้เห็นพี่ชายผู้ถูกสังหารเถิด ราชสมบัติไม่ควรมอบแก่ผู้ไร้คุณธรรมเช่นนี้

मतिक्षयात्from loss of judgment
मतिक्षयात्:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootमतिक्षय (प्रातिपदिक; मति+क्षय)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (मतेः क्षयः)
ग्राम्यसुखेषुin vulgar pleasures
ग्राम्यसुखेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootग्राम्यसुख (प्रातिपदिक; ग्राम्य+सुख)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; कर्मधारय-समासः (ग्राम्यं सुखम्)
सक्तःattached
सक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसञ्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
प्रसादाप्रतिकारबुद्धिःingratitude toward a benefactor
प्रसादाप्रतिकारबुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रसाद-अप्रतिकार-बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (प्रसादस्य अप्रतिकारः यस्याः सा बुद्धिः / प्रसादे अप्रतिकारबुद्धिः)
हतःkilled
हतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अग्रजम्elder brother
अग्रजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअग्रज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
पश्यतुlet him see
पश्यतु:
Vidhi (विधि/आज्ञा)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
वीरO hero
वीर:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
not
:
Pratishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (context: कर्म/प्रत्यय)
एवम्thus
एवम्:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
विगुणस्यof the virtue-less one
विगुणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootविगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषण
देयम्to be given
देयम्:
Vidhi (विधेय/अनुज्ञा-निषेध)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) + यत् (कृदन्त; देय)
Formयत्-प्रत्ययान्त विधेय/भाव्य (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; न-निषेधेन सह: ‘न देयम्’

'O hero! he is too ungrateful to return the favour done to him, Engaged in rustic, vulgar pleasures, he is not thinking of it. Let him see his killed elder brother. Kingship should not be given to an individual who is a destitute of virtues.

L
Lakṣmaṇa (probable speaker)
R
Rāma (probable addressee)
S
Sugrīva (implied target of criticism)
V
Vāli (implied as the slain elder brother of Sugrīva)

FAQs

Gratitude and reciprocity are ethical duties: receiving help creates an obligation to respond truthfully and timely; ungrateful enjoyment is condemned as adharma.

In the tension over Sugrīva’s delay, a harsh admonition argues that kingship is unfit for one who forgets duty after gaining power.

Commitment to satya and duty—insisting that authority must be grounded in virtue, not pleasure or opportunism.