Previous Verse
Next Verse

Shloka 78

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

वर्षासमयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः।व्यतीतांश्चतुरो मासान्विहरन्नावबुध्यते।।

varṣāsamayakālaṃ tu pratijñāya harīśvaraḥ |

vyatītāṃś caturō māsān viharann āvabudhyate ||

วานราธิราชได้ปฏิญาณว่าจะลงมือเมื่อกาลฤดูฝนล่วงพ้น แต่เมื่อมัวรื่นเริงสำราญ ก็หาได้รู้สึกไม่ว่าเวลาสี่เดือนผ่านไปแล้ว

वर्षासमयकालम्the time of the rainy season
वर्षासमयकालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर्षा-समय-काल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वर्षायाः समयः इति, तस्य कालः इति)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे ‘but/indeed’
प्रतिज्ञायhaving sworn/promised
प्रतिज्ञाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्रति-ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having promised/sworn’
हरीश्वरःSugriva (lord of monkeys)
हरीश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरीश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः (हरीणाम् ईश्वरः)
व्यतीतान्elapsed/spent
व्यतीतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि-अति-इ (धातु)
Formक्त (past passive participle) ‘elapsed’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘मासान्’ इति विशेषणम्
चतुरःfour
चतुरः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘मासान्’ इति विशेषणम्
मासान्months
मासान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन
विहरन्sporting/revelling
विहरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-हृ (धातु)
Formशतृ (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
अवबुध्यतेrealizes/is aware
अवबुध्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-बुध् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

'Having promised (to search for Sita) after the rainy season,Sugriva is not aware that he has (already) spent the four months-revelling.

R
Rama
L
Lakshmana
S
Sugriva

FAQs

A vow is not merely spoken—it is time-bound responsibility; negligence and indulgence violate satya and duty.

Lakshmana notes that the agreed waiting period (monsoon) is over and Sugriva has wasted four months in enjoyment.

Discipline and punctuality in fulfilling commitments.