Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

सचक्रवाकानि सशैवलानिकाशैर्दुकूलैरिव संवृतानि।सपत्रलेखानि सरोचनानिवधूमुखानीव नदीमुखानि।।

sa-cakravākāni sa-śaivalāni kāśair dukūlair iva saṃvṛtāni | sa-patra-lekhāni sa-rocanāni vadhū-mukhānīva nadī-mukhāni ||

ปากแม่น้ำทั้งหลาย เต็มด้วยนกจักรวากะและตะไคร่น้ำเขียว และถูกหญ้ากาศะคลุมประหนึ่งผ้าไหม—แลดูดุจใบหน้าเจ้าสาว ที่ประดับลายใบไม้และแต้มโรจนาอันสว่างไสว

स-चक्रवाकानिwith cakravāka birds
स-चक्रवाकानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय-उपसर्गवत्) + चक्रवाक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सहार्थक-तत्पुरुषः (चक्रवाकैः सहितानि)
स-शैवलानिwith moss/algae
स-शैवलानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय-उपसर्गवत्) + शैवल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सहार्थक-तत्पुरुषः (शैवलेन सहितानि)
काशैःby/with kāśa reeds
काशैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
दुकूलैःwith silk cloths
दुकूलैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुकूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपमान-करण
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
संवृतानिcovered
संवृतानि:
Vidhaya (विधेय/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-वृ (वृ धातु) (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (agreeing with नदीमुखानि)
स-पत्र-लेखानिwith leaf-like markings
स-पत्र-लेखानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + पत्र (प्रातिपदिक) + लेख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सहार्थक-तत्पुरुषः (पत्रलेखैः सहितानि)
स-रोचनानिwith gorocanā (yellow pigment)
स-रोचनानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + रोचना (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सहार्थक-तत्पुरुषः (रोचनया सहितानि)
वधू-मुखानिbrides' faces
वधू-मुखानि:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootवधू (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘वध्वाः मुखानि’ (upamāna)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
नदी-मुखानिriver-mouths
नदी-मुखानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; तत्पुरुषः—‘नद्याः मुखानि’ (river-mouths)

'Crowded with chakravaka birds and green moss, and covered with kasa reeds like silken veils, the river banks appear like the face of the bride decorated with designs of green leaves and gorochana tilaka.

R
Rama
L
Lakshmana
C
cakravāka (birds)

FAQs

Dharma is the discipline of seeing rightly: the verse trains the mind to notice reality with clarity (satya) while maintaining refined, non-harmful speech.

Rama poetically describes riverbanks and river-mouths in autumn, when vegetation and birds become distinct as waters clear and recede.

Rama’s composure and cultured expression even amid sorrow—using beauty to communicate truth without losing restraint.