Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

जलं प्रसन्नं कुमुदं प्रभासंक्रौञ्चस्वनश्शालिवनं विपक्वम्।मृदुश्च वायुर्विमलश्च चन्द्रश्शंसन्ति वर्षव्यपनीतकालम्।।

jalaṃ prasannaṃ kumudaṃ prabhāsaṃ krauñca-svanaś śāli-vanaṃ vipakvam | mṛduś ca vāyur vimalas ca candraḥ śaṃsanti varṣa-vyapanīta-kālam ||

สายน้ำใสสะอาด ดอกกุมุทบานสว่าง เสียงร้องนกเคราญจะ นาข้าวสาลีสุกงอม ลมอ่อนละมุน และจันทร์ผ่องใส—ล้วนประกาศว่า ฤดูฝนได้ล่วงพ้น และฤดูศรัท (สารท) ได้มาถึงแล้ว

जलम्water
जलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रसन्नम्clear
प्रसन्नम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘clear/serene’
कुमुदम्night-lotus
कुमुदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुमुद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रभासम्radiant
प्रभासम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रभास (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘shining/blooming’
क्रौञ्च-स्वनःthe call of krauñca birds
क्रौञ्च-स्वनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘क्रौञ्चानां स्वनः’
शालि-वनम्paddy-field
शालि-वनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशालि (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘शालीनां वनम्’ (paddy-field)
विपक्वम्ripe
विपक्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-पच् (पच् धातु) (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘fully ripe’
मृदुःgentle
मृदुः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
वायुःwind/breeze
वायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विमलःpure/bright
विमलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
चन्द्रःmoon
चन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शंसन्तिproclaim/indicate
शंसन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशंस् (शंस् धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
वर्ष-व्यपनीत-कालम्the time when the rainy season has passed
वर्ष-व्यपनीत-कालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + व्यपनीत (कृदन्त) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः—‘वर्षेण व्यपनीतः कालः’ / ‘वर्षस्य व्यपनीतः कालः’ (time when rains have passed)

'The fresh blooms of night lotuses, the cackle of krauncha birds, fully ripened fields of paddy, the gentle breeze and the bright Moon indicate the coming to an end of the rainy season and setting in of autum.

R
Rama
L
Lakshmana
K
krauñca (birds)
K
kumuda (night-lotus)
C
candra (Moon)

FAQs

Dharma here is attentiveness to ṛtu-dharma (the order of seasons): nature’s truthful signs (satya) should guide timely action and responsible decision-making.

Rama points out natural indicators that the rains have ended and autumn has begun, in the period of waiting and movement in Kishkindha after the monsoon.

Rama’s discernment and truth-oriented observation: he reads the world carefully and speaks in accordance with what is evident.