Shloka 23

स्निग्धगम्भीरनिर्घोषाश्शैलद्रुमपुरोगमाः।विसृज्य सलिलं मेघाः परिश्रान्ता नृपात्मज।।

snigdha-gambhīra-nirghoṣāḥ śaila-druma-purogamāḥ | visṛjya salilaṁ meghāḥ pariśrāntā nṛpātmaja ||

โอรสกษัตริย์เอ๋ย เมฆาทั้งหลายซึ่งเคลื่อนนำหน้าภูผาและพฤกษา มีเสียงคำรามทุ้มลึกนุ่มนวล ได้โปรยสายน้ำลงแล้ว บัดนี้ก็อ่อนล้าสิ้นแรง

snigdha-gambhīra-nirghoṣāḥwith pleasant deep rumbling
snigdha-gambhīra-nirghoṣāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsnigdha (प्रातिपदिक) + gambhīra (प्रातिपदिक) + nirghoṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मधारय-समास (multi-member): 'स्निग्धश्चासौ गम्भीरश्च निर्घोषः' (having pleasant deep sound)
śaila-druma-purogamāḥmoving over mountains and trees
śaila-druma-purogamāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśaila (प्रातिपदिक) + druma (प्रातिपदिक) + purogama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष: 'शैलद्रुमान् पुरः गच्छन्ति' (moving over mountains and trees / having mountains & trees in front)
visṛjyahaving poured forth
visṛjya:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootvi-√sṛj (सृज्) (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive): having released/poured
salilamwater
salilam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsalila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
meghāḥclouds
meghāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmegha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
pariśrāntāḥexhausted
pariśrāntāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpari-√śram (श्रम्) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतकृदन्त: exhausted
nṛpa-ātmajaO prince
nṛpa-ātmaja:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक) + ātmaja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; तत्पुरुष: 'नृपस्य आत्मजः' (king's son)

'O prince! having discharged their water the clouds (after the rains) are exhausted. They are moving now over trees and mountains, making deep and pleasant sounds.

R
Rama
L
Lakshmana
C
Clouds (meghāḥ)
M
Mountains (śaila)
T
Trees (druma)

FAQs

Dharma is responsiveness to the right season for action: when conditions change (rains end), one should not delay duties that are now possible and required.

Rama describes the post-monsoon world to indicate that the time for Sugriva’s mobilization and the search effort has arrived.

Alertness and practical discernment—Rama reads environmental signs and connects them to ethical urgency.