Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायुर्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः।स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानांप्रवासिनो यान्ति नरास्स्वदेशान्।।

cidbāṣpābhisaṁruddhān varṣāgamasamutsukān |

kuṭajān paśya saumitre puṣpitān girisānuṣu || 4.28.14 ||

mama śokābhibhūtasya kāmasandīpanān sthitān |

โอ้เสามิตรี จงดูต้นกุฏชะเหล่านี้ที่บานสะพรั่งบนไหล่เขา แม้ถูกไอร้อนอบอ้าวจนระคาย ก็ยังเฝ้าคอยฤดูฝนด้วยใจใฝ่หา ส่วนเราถูกความโศกครอบงำ แต่พวกมันกลับยืนอยู่ตรงนี้ ปลุกเร้ากามคุณในดวงใจเรา

रजःdust
रजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
प्रशान्तम्settled, calmed
प्रशान्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-√शम् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कृदन्त-क्त; ‘रजः’ इत्यस्य विशेषणम्
सहिमःwith mist/coolness
सहिमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस-हिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः = हिमयुक्तः
अद्यtoday/now
अद्य:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb)
वायुःwind
वायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निदाघ-दोष-प्रसराःspreads of summer-heat troubles
निदाघ-दोष-प्रसराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिदाघ (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक) + प्रसर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (निदाघस्य दोषाणां प्रसराः)
प्रशान्ताःpacified
प्रशान्ताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-√शम् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कृदन्त-क्त; ‘प्रसराः’ इत्यस्य विशेषणम्
स्थिताstopped, stayed
स्थिता:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√स्था (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृदन्त-क्त; ‘यात्रा’ इत्यस्य विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle) — emphasis/indeed
यात्राexpedition/journey
यात्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वसुधा-अधिपानाम्of kings (lords of earth)
वसुधा-अधिपानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुषः (वसुधायाः अधिपाः)
प्रवासिनःtravellers/sojourners
प्रवासिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रवासिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
यान्तिgo, reach
यान्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
नराःmen
नराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘प्रवासिनः’ इत्यस्य अप्पोजिशन
स्व-देशान्their own countries
स्व-देशान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः (स्वाः देशाः)

'Now the dust has settled and the wind carrying mist is cool. The torments of summer have ceased. The expeditions of kings have come to a stop and the travellers return to their native land.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa (Saumitri)
K
Kuṭaja (tree)

FAQs

Satya toward one’s inner condition: Rāma openly acknowledges how nature can rekindle longing even in grief. Dharma is maintained by recognizing such impulses and still holding to one’s righteous purpose.

During the monsoon season, Rāma points out flowering kuṭaja trees and confides how their presence intensifies his feelings of love and separation.

Integrity and self-awareness—he does not disguise his emotions, yet remains committed to the dharmic goal of rescuing Sītā.