Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

ताराविलापः

Tārā’s Lament over Vāli

शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव।वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते।।

śareṇa hṛdi lagnena gātrasaṁsparśane tava | vāryāmi tvāṁ nirīkṣantī tvayi pañcatvam āgate ||

เพราะศรปักแน่นอยู่ที่อกของท่าน ข้าจึงยับยั้งตนไม่แตะต้องกายของท่าน; ข้าเพียงเฝ้ามอง เพราะเมื่อความตายมาถึงแล้ว ย่อมไม่มีทางหวนคืน

शरेणby the arrow
शरेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
हृदिin the heart/chest
हृदि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
लग्नेनhaving been lodged/pierced
लग्नेन:
करण-विशेषण (Karaṇa-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootलग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √लग् (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषण (qualifying शरेण)
गात्रसंस्पर्शनेat the touching of the limbs
गात्रसंस्पर्शने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Occasion)
TypeNoun
Rootगात्रसंस्पर्शन (प्रातिपदिक; गात्र + संस्पर्शन)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तवof you/your
तव:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
वार्यामिI restrain/forbid
वार्यामि:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Root√वृ (धातु; वारयति-प्रयोग)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
निरीक्षन्तीwhile looking on
निरीक्षन्ती:
कर्ता-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootनिरीक्षन्ती (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईक्ष् (धातु) + शतृ, स्त्री)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण (speaker)
त्वयिin you/with respect to you
त्वयि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Reference)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
पञ्चत्वम्death (state of being five elements)
पञ्चत्वम्:
कर्म (Karma/Object of आगते)
TypeNoun
Rootपञ्चत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आगतेwhen (it) has come/arrived
आगते:
अधिकरण-विशेषण (Adhikaraṇa-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootआगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (धातु) + क्त, आ-उपसर्ग)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘पञ्चत्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Then Nila took out the arrow from Vali's heart with due effort as one would pull out a glowing serpent hidden in the mountain cave.

T
Tārā
V
Vāli

FAQs

Dharma is expressed as reverent restraint: in the face of death, one acts carefully and truthfully, recognizing bodily fragility and the finality of pañcatva.

Tārā stands over Vāli, hesitating to touch or disturb him because the fatal arrow is embedded in his chest.

Self-control and reverence—Tārā governs her grief-driven impulse to embrace, choosing careful restraint.