Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

ताराविलापः

Tara’s Lament over Vāli

इषुणाऽभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम्4.20.2।।वानरेन्द्र महेन्द्राभं शोकसन्तप्तमानसा।तारा तरुमिवोन्मूलं पर्यदेवयदातुरा4.20.3।।

iṣuṇā ’bhihataṃ dṛṣṭvā vālinam kuñjaropamam |

vānarendraṃ mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |

tārā tarum ivonmūlaṃ paryadevayad āturā ||

เมื่อทาราเห็นพาลี จอมราชาแห่งวานร ผู้ทรงพลังดุจช้างและรุ่งเรืองดุจมหินทรา ถูกศรปักและล้มลงดุจไม้ใหญ่ถูกถอนราก ใจของนางถูกเผาด้วยโศก นางจึงคลุ้มคลั่งคร่ำครวญเสียงดัง

इषुणाby an arrow
इषुणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अभिहतम्struck down
अभिहतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअभि-हन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वालिनम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
वालिनम्Vali
वालिनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कुञ्जरोपमम्elephant-like
कुञ्जरोपमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकुञ्जर-उपम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वालिनम्; समास: कुञ्जर इव उपमः (उपमान-तत्पुरुष)
वानरेन्द्रम्lord of monkeys
वानरेन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवानर-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: वानराणाम् इन्द्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)
महेन्द्राभम्radiant like Mahendra (a great mountain/Indra)
महेन्द्राभम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहेन्द्र-आभ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वानरेन्द्रम्/वालिनम्; समास: महेन्द्रस्य आभा यस्य (षष्ठी-तत्पुरुष)
शोकसन्तप्तमानसाwhose mind was scorched by grief
शोकसन्तप्तमानसा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशोक-सन्तप्त-मानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: शोकनेन सन्तप्तं मानसं यस्याः सा
ताराTara
तारा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तरुम्a tree
तरुम्:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootतरु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इवlike
इव:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
उन्मूलम्uprooted
उन्मूलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउन्मूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वालिनम्) — 'uprooted' (metaphorically)
पर्यदेवयत्wailed
पर्यदेवयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-देव् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: परि
आतुराdistressed
आतुरा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् तारा

(Turning to Angada Tara said) 'O son, look at your father, a lover of dharma. See him, as it will be difficult to see him later, dear'.

V
Vāli
T
Tārā
V
Vānarendra (monkey-lord epithet)

FAQs

It underscores the Ramayana’s realism about dharma and consequence: even the mighty fall, and grief is a natural, human (and here, vānarī) response—inviting restraint, reflection, and responsibility after tragedy.

Vāli has been struck by Rāma’s arrow and lies fallen; Tārā sees him and begins lamenting in anguish.

Tārā’s deep loyalty and conjugal devotion are foregrounded through her immediate, overwhelming grief.