Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

वालिवधः — Vālī’s Fall and Dharma-Accusation

Kiṣkindhā Sarga 17

तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम्।बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव।4.17.9।।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम्। आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।4.17.10।।महेन्द्रमिव दुर्धर्षंमुपेन्द्रमिव दुस्सहम्।महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।।4.17.11।।सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम्।लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च।।4.17.12।।

yayātim iva puṇyānte devalokād iha cyutam |

ādityam iva kālena yugānte bhuvi pātitam ||4.17.10||

เขานอนล้มอยู่ดุจยยาติ ผู้ถูกผลักตกจากเทวโลกเมื่อบุญสิ้นไป; ดุจพระอาทิตย์เองถูกกาลเวลาทุ่มลงสู่พื้นพิภพในวาระสิ้นยุค

तम्him
तम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; refers to रामम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla-kriyā)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्ययभाव
राघवम्Rāghava (Rāma)
राघवम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
वालीVāli
वाली:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootवालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
लक्ष्मणम्Lakṣmaṇa
लक्ष्मणम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
महाबलम्very strong
महाबलम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies लक्ष्मणम्
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
प्रश्रितम्humble, respectful
प्रश्रितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootप्रश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक); प्र + √श्रि/√श्रय् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies वाक्यम्
वाक्यम्speech, words
वाक्यम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
परुषम्harsh
परुषम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies वाक्यम्
धर्मसंहितम्consistent with dharma
धर्मसंहितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootधर्म + संहित (कृदन्त-प्रातिपदिक); संहित = सम् + √धा (धातु) क्त-प्रत्यय
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'in accordance with dharma' qualifies वाक्यम्
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; 2nd person pronoun
नराधिपतेःof the king
नराधिपतेः:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootनर + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
प्रथितःrenowned
प्रथितः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootप्रथित (कृदन्त-प्रातिपदिक); √प्रथ् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; qualifies त्वम्
प्रियदर्शनःpleasing in appearance
प्रियदर्शनः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootप्रिय + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; 'pleasant to behold' qualifies त्वम्
कुलीनःnoble-born
कुलीनः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootकुलीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; qualifies त्वम्
सत्त्वसम्पन्नःendowed with good qualities
सत्त्वसम्पन्नः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसत्त्व + सम्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक); सम्पन्न = सम् + √पद्/√पद् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; 'endowed with virtue/strength of character' qualifies त्वम्
तेजस्वीbrilliant, radiant
तेजस्वी:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootतेजस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; i-stem adjective; qualifies त्वम्
चरितव्रतःone who observes vows
चरितव्रतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootचरित + व्रत (प्रातिपदिक); चरित = √चर् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; 'one whose vows are practiced/observed' qualifies त्वम्
पराङ्मुखवधम्killing from behind / of one turned away
पराङ्मुखवधम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootपराङ्मुख + वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'killing of one turned away'
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla-kriyā)
TypeIndeclinable
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्ययभाव
कःwhat? which?
कः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; interrogative pronoun
अत्रhere, in this matter
अत्र:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
प्राप्तःobtained
प्राप्तः:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक); प्र + √आप् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; agrees with गुणः
त्वयाby you
त्वया:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; instrumental
गुणःmerit, virtue
गुणः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
यत्since, because
यत्:
सम्बन्ध (Relative marker)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय/यत्-शब्दः (relative particle) introducing clause
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
युद्धसंरब्धःengaged in battle
युद्धसंरब्धः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootयुद्ध + संरब्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक); संरब्ध = सम् + √रभ् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; qualifies अहम्
शरेणby an arrow
शरेण:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; instrumental
उरसिon the chest
उरसि:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootउरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative
ताडितःstruck
ताडितः:
कर्म (Karma)
TypeAdjective
Rootताडित (कृदन्त-प्रातिपदिक); √ताड् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; PPP, predicate with अहम्

Rama followed by Lakshmana slowly approached the longarmed, lionchested, brightfaced, tawnyeyed Vali, and admiringly observed this unchallengeable son of Indra, unassailable like Indra himself. Adorned with a golden necklace, he had fallen on the ground like fire without flame, like king Yayati descended on the earth from the celestial realm on the exhaustion of his merits, or like the Sun cast down on the earth at the end of the aeon.

V
Vālī
Y
Yayāti
Ā
Āditya (Sun)
K
Kāla (Time)
D
Devaloka

FAQs

It teaches impermanence under dharma and satya: worldly eminence depends on merit and right conduct, and when merit is exhausted, even the mighty fall.

Rāma and Lakṣmaṇa behold Vālī fallen; the poet describes Vālī’s collapse through cosmic and legendary similes.

Not a personal virtue, but the grandeur-and-fragility of power: Vālī’s greatness is acknowledged even as his fall is framed as governed by Kāla.