Sarga 53

Verse 1

एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन।विदधे कामधुक्कामान्यस्य यस्य यथेप्सितम्।।1.53.1।।

ครั้นวสิษฐ์กล่าวดังนั้นแล้ว ศบาลา—กามธนู โคผู้บันดาลปรารถนา—ก็จัดให้แก่แต่ละคนตามที่ปรารถนา ทุกประการดังใจนึกของผู้นั้น

Verse 2

इक्षून्मधूं स्तथा लाजान्मैरेयांश्च वरासनान्।पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचां स्तथा।।1.53.2।।

อ้อย น้ำผึ้ง และข้าวคั่วถูกนำมา พร้อมทั้งสุรามัยเรยะในภาชนะอันงดงาม เครื่องดื่มอันประณีตล้ำค่า และอาหารนานาชนิด

Verse 3

उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशय: पर्वतोपमा:।मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च।।1.53.3।।नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च।भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रश:।।1.53.4।।

ที่นั่นมีข้าวสุกใหม่ร้อนระอุเป็นกองดุจภูผา มีอาหารประณีตและน้ำแกงทั้งหลาย อีกทั้งธารนมเปรี้ยวไหลริน—เป็นการต้อนรับอันอุดมยิ่ง

Verse 4

उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशय: पर्वतोपमा:।मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च।।1.53.3।।नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च।भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रश:।।1.53.4।।

ภาชนะทั้งหลายถูกบรรจุเต็มเปี่ยมด้วยอาหารหลากรส—ครบทั้งหกรส—และขนมหวานจากน้ำตาลอ้อย/กูฏะก็มีนับพัน

Verse 5

सर्वमासीत्सुसन्तुष्ठं हृष्टपुष्टजनायुतम्।विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेनाभितर्पितम्।।1.53.5।।

โอ้พระราม กองทัพของวิศวามิตรทั้งสิ้น เมื่อได้รับการเลี้ยงดูอิ่มเอมโดยพระวสิษฐ์แล้ว ก็พึงพอใจยิ่งนัก ผู้คนอิ่มหนำ แข็งแรง และเบิกบาน

Verse 6

विश्वामित्रोऽपि राजर्षिर्हृष्ट: पुष्टस्तदाभवत् । सान्त:पुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहित:।।1.53.6।।

ครั้งนั้นแม้พระราชฤษีวิศวามิตร ก็ปลาบปลื้มและอิ่มเอม พร้อมด้วยสตรีผู้สูงศักดิ์แห่งพระราชวัง และมีพราหมณ์กับปุโรหิต (ปุโรหิตประจำราชสำนัก) ร่วมเสด็จ

Verse 7

सामात्यो मन्त्रिसहितस्सभृत्य: पूजितस्तदा।युक्त: परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।1.53.7।।

ดังนั้นเขาจึงได้รับการบูชาต้อนรับพร้อมด้วยขุนนาง ที่ปรึกษา รัฐมนตรี และบริวาร; ครั้นเปี่ยมด้วยความปีติ เขาจึงกล่าวถ้อยคำนี้แด่พระวสิษฐ์ผู้เป็นปรมฤๅษี

Verse 8

पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृत:।श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद।।1.53.8।।

โอ้พราหมณ์ผู้ควรแก่การบูชา ท่านได้ให้เกียรติข้าพเจ้าด้วยการต้อนรับอย่างสมควรแล้ว โอ้ผู้ชำนาญวาจา โปรดสดับเถิด—ข้าพเจ้าจักกล่าวคำขอของข้าพเจ้า

Verse 9

गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम।रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च प्रार्थिव:।।1.53.9।।तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज।

ขอให้มอบศบาลาแก่ข้าพเจ้า แลกด้วยโคหนึ่งแสนตัวเถิด ข้าแต่ภควาน นางนี้เป็นดุจรัตนะ และพระราชาย่อมเป็นผู้แสวงหารัตนะ เพราะฉะนั้น โอ้ทวิชะ โปรดประทานศบาลาแก่ข้าพเจ้า—โดยธรรมแล้วนางเป็นของข้าพเจ้า

Verse 10

एवमुक्तस्तु भगवान्वसिष्ठो मुनिसत्तम:।विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम्।।1.53.10।।

เมื่อวิศวามิตรกล่าวดังนี้แล้ว พระวสิษฐ์ผู้ควรบูชา—ยอดแห่งฤๅษีและมั่นคงในธรรม—จึงตรัสตอบพระมหากษัตริย์

Verse 11

नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम्।राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य च ।।1.53.11।।

ข้าแต่พระราชา ข้าจะไม่ยกศบาลาให้—ไม่ว่าเพื่อโคแสนตัวนับไม่ถ้วน มิใช่แม้เพื่อโคเป็นร้อยโกฏิ และมิใช่เพื่อกองเงินจำนวนมาก

Verse 12

न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिन्दम ।शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा।।1.53.12।।

โอ้ผู้ปราบศัตรู! ไม่สมควรเลยที่จะพรากนางไปจากความอารักขาของเรา; สำหรับเรา ศบาลานั้นดำรงนิรันดร์ ดุจเกียรติยศที่ไม่พรากจากผู้สำรวมตนและทรงธรรม

Verse 13

अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च।आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च।।1.53.13।।

บรรดาเครื่องบูชาแก่เทวะ (หัวยะ) และแก่บรรพชน (กัวยะ) ตลอดจนปัจจัยยังชีพ พิธีอัคนิโหตระ และทั้งบลีบูชาและโหมบูชา ล้วนพึ่งพานางนี้

Verse 14

स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधा स्तथा।आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशय:।।1.53.14।।

ข้าแต่ราชฤๅษี! คำอัญเชิญ ‘สวาหา’ และ ‘วษัฏ’ ตลอดจนวิทยาการนานาประการ—ทั้งหมดนี้ ณ ที่นี้ล้วนขึ้นอยู่กับนาง; ปราศจากข้อสงสัย

Verse 15

सर्वस्वमेतत्सत्येन मम तुष्टिकरी सदा।कारणैर्बहुभी राजन्न दास्ये शबलां तव।।1.53.15।।

แท้จริง นางคือสิ่งทั้งปวงของเรา และเป็นเหตุแห่งความอิ่มเอมใจของเราเสมอ; เพราะเหตุมากมายนี้เอง โอ้พระราชา เราจักไม่มอบศบาลาแก่ท่าน

Verse 16

वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत्तत:।संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारद:।।1.53.16।।

ครั้นวสิษฐะกล่าวดังนี้แล้ว วิศวามิตระ—ผู้ชำนาญวาจา—จึงตอบกลับด้วยถ้อยคำที่เดือดดาลยิ่งนัก ด้วยโทสะที่ทวีขึ้นอย่างรุนแรง

Verse 17

हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान्।ददामि कुञ्जरांस्तेषां सहस्राणि चतुर्दश।।1.53.17।।

เราจักถวายช้างหนึ่งหมื่นสี่พันเชือกแก่ท่านทั้งหลาย มีสายรัดและเครื่องประดับคอเป็นทองคำ และประดับตะขอช้างทองคำ

Verse 18

हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम्।ददामि ते शतान्यष्टौ किङ्किणीकविभूषितान्।।1.53.18।।

และเราจักถวายรถศึกทองคำแปดร้อยคันแก่ท่าน ประดับกระดิ่งกังวาน แต่ละคันเทียมม้าขาวสี่ตัว

Verse 19

हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम्।सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत।।1.53.19।।

ดูก่อนฤๅษีผู้มีปณิธานอันประเสริฐ เราจักถวายม้ากำลังกล้าหนึ่งหมื่นหนึ่งพันตัว แห่งสายพันธุ์ดี กำเนิดจากแคว้นอันเลิศ

Verse 20

नानावर्णविभक्तानां वयस्स्थानां तथैव च ।ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम।।1.53.20।।

เราจักถวายโคหนึ่งโกฏิ เป็นโควัยหนุ่มสาว แยกตามสีสันนานาประการ ขอให้มอบศบาลาแก่เราเถิด

Verse 21

यावदिच्छसि रत्नं वा हिरण्यं वा द्विजोत्तम।तावद्ददामि तत्सर्वं शबला दीयतां मम।।1.53.21।।

โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐยิ่ง ท่านปรารถนาแก้วมณีหรือทองคำเพียงใด ข้าพเจ้าจะมอบให้ทั้งหมดตามนั้น ขอเพียงโปรดมอบศบาลาแก่ข้าพเจ้าเถิด

Verse 22

एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता। न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथञ्चन।।1.53.22।।

เมื่อถูกพระวิศวามิตรผู้ทรงปัญญากล่าวเช่นนั้น ท่านผู้ควรบูชาจึงตอบว่า “ข้าแต่พระราชา ศบาลานั้น ข้าพเจ้าจะไม่ยกให้โดยประการใดๆ”

Verse 23

एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम्।एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम्।।1.53.23।।

เพราะนางนี้แลคือรัตนะของข้าพเจ้า นางนี้แลคือทรัพย์ของข้าพเจ้า นางนี้แลคือทั้งหมดของข้าพเจ้า—นางนี้แลคือชีวิตของข้าพเจ้า

Verse 24

दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणा:।एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा।।1.53.24।।

ข้าแต่พระราชา ด้วยนางนี้เอง พิธีทัรศะและปูรณมาสของข้าพเจ้าจึงสำเร็จ ยัญพิธีทั้งหลายพร้อมทักษิณาอันสมควรก็สำเร็จ และกิจศักดิ์สิทธิ์นานาประการอื่นๆ ด้วยเช่นกัน

Verse 25

अदोमूला: क्रियास्सर्वा मम राजन्न संशय:।बहुना किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम्।।1.53.25।।

ข้าแต่พระราชา กิจพิธีทั้งปวงของข้าพเจ้ามีรากฐานอยู่ที่นางนี้โดยไม่ต้องสงสัย จะพร่ำกล่าวมากไปไย ข้าพเจ้าจะไม่ยก “โคผู้ดลบันดาลปรารถนา” นี้ให้เป็นอันขาด