Sarga 44

Verse 1

स गत्वा सागरं राजा गङ्गयाऽनुगतस्तदा ।प्रविवेश तलं भूमेर्यत्र ते भस्मसात्कृता:।।1.44.1।।

แล้วพระราชานั้น เมื่อมีพระแม่คงคาเสด็จตามไป จึงเสด็จถึงมหาสมุทร และเสด็จลงสู่เบื้องล่างแห่งปฐพี ณ ที่ซึ่งโอรสของสคระถูกเผาจนเป็นเถ้าธุลี

Verse 2

भस्मन्यथाऽप्लुते राम गङ्गायास्सलिलेन वै।सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा राजानमिदमब्रवीत्।।1.44.2।।

ดูก่อนพระราม ครั้นเถ้าธุลีถูกสายน้ำพระคงคาท่วมชะล้างแล้ว พระพรหมผู้เป็นเจ้าแห่งโลกทั้งปวง จึงตรัสแก่พระราชาด้วยถ้อยคำดังนี้

Verse 3

तारिता नरशार्दूल दिवं याताश्च देववत्।षष्ठि: पुत्रसहस्राणि सगरस्य महात्मन:।।1.44.3।।

โอ้พยัคฆ์แห่งหมู่มนุษย์! โอรสหกหมื่นของมหาสคร—เมื่อได้รับการโปรดให้พ้นแล้ว—ได้เสด็จสู่สวรรค์ดุจเหล่าเทวะ

Verse 4

सागरस्य जलं लोके यावत्स्थास्यति पार्थिव।सगरस्यात्मजास्तावत्स्वर्गे स्थास्यन्ति देववत्।।1.44.4।।

ข้าแต่พระราชา! ตราบใดที่สายน้ำแห่งมหาสมุทรยังดำรงอยู่ในโลกนี้ ตราบนั้นโอรสของสครก็จักสถิตในสวรรค์ดุจเหล่าเทวะ

Verse 5

इयं च दुहिता ज्येष्ठा तव गङ्गा भविष्यति ।त्वत्कृतेन च नाम्नाऽथ लोके स्थास्यति विश्रुता।।1.44.5।।

คงคานี้จักเป็นพระธิดาองค์ใหญ่ของพระองค์ และนับแต่นี้ไป นางจักเลื่องลือในโลกด้วยนามที่เนื่องจากพระองค์ คือ ‘ภาคีรถี’

Verse 6

गङ्गा त्रिपथगा राजन् दिव्या भागीरथीति च।त्रीन् पथो भावयन्तीति ततस्त्रिपथगा स्मृता।।1.44.6।।

ข้าแต่พระราชา! คงคาผู้เป็นทิพย์นี้ เรียกอีกนามว่า ‘ภาคีรถี’ และ ‘ตรีปถคา’ ด้วย เพราะนางยังสามหนทาง—สามโลก—ให้บริสุทธิ์ จึงเป็นที่ระลึกนามว่า ‘ตรีปถคา’

Verse 7

पितामहानां सर्वेषां त्वमत्र मनुजाधिप ।कुरुष्व सलिलं राजन् प्रतिज्ञामपवर्जय।।1.44.7।।

ข้าแต่มนุชาธิปะ ผู้เป็นเจ้าเหนือมนุษย์! ข้าแต่พระราชา! ณ ที่นี้จงกระทำการถวายสายน้ำ (ตัรปณะ) แด่บรรพชนทั้งปวง แล้วจงให้ปณิธานของพระองค์สำเร็จบริบูรณ์

Verse 8

पूर्वकेण हि ते राजंस्तेनातियशसा तदा।धर्मिणां प्रवरेणापि नैष प्राप्तो मनोरथ:।।1.44.8।।

ข้าแต่มหาราช แม้บรรพชนก่อนหน้าของพระองค์—ผู้เลื่องลือยิ่งและเป็นยอดแห่งผู้ทรงธรรม—ในกาลนั้นก็ยังมิได้บรรลุความปรารถนานั้น

Verse 9

तथैवांशुमता तात लोकेऽप्रतिमतेजसा।गङ्गां प्रार्थयतानेतुं प्रतिज्ञा नापवर्जिता।।1.44.9।।

ฉันนั้นแล โอ้ลูกเอ๋ย แม้อังศุมานจะมีเดชานุภาพหาที่เปรียบมิได้ในโลก ครั้นเขาวอนขอให้นำพระแม่คงคามา ปณิธานของเขาก็มิอาจสำเร็จได้

Verse 10

राजर्षिणा गुणवता महर्षिसमतेजसा।मत्तुल्यतपसा चैव क्षत्रधर्मस्थितेन च।।1.44.10।। दिलीपेन महाभाग तव पित्राऽति तेजसा।पुनर्न शङ्किताऽनेतुं गङ्गां प्रार्थयताऽनघ।।1.44.11।।

โอ้ผู้มีบุญยิ่ง โอ้ภคีรถผู้ปราศจากมลทิน แม้ท้าวทิลีป พระบิดาของท่านผู้รุ่งเรืองยิ่ง—ทรงคุณธรรมดุจราชฤๅษี มีเดชดุจมหาฤๅษี มีตบะเสมอเรา และตั้งมั่นในกษัตริยธรรม—ก็ยังมิอาจ ด้วยการอธิษฐานวิงวอนอย่างจริงจัง นำพระแม่คงคาให้เสด็จกลับลงสู่โลกได้

Verse 11

राजर्षिणा गुणवता महर्षिसमतेजसा।मत्तुल्यतपसा चैव क्षत्रधर्मस्थितेन च।।1.44.10।। दिलीपेन महाभाग तव पित्राऽति तेजसा।पुनर्न शङ्किताऽनेतुं गङ्गां प्रार्थयताऽनघ।।1.44.11।।

โอ้ผู้มีบุญยิ่ง โอ้ภคีรถผู้ปราศจากมลทิน แม้ท้าวทิลีป พระบิดาของท่านผู้รุ่งเรืองยิ่ง—ทรงคุณธรรมดุจราชฤๅษี มีเดชดุจมหาฤๅษี มีตบะเสมอเรา และตั้งมั่นในกษัตริยธรรม—ก็ยังมิอาจ ด้วยการอธิษฐานวิงวอนอย่างจริงจัง นำพระแม่คงคาให้เสด็จกลับลงสู่โลกได้

Verse 12

सा त्वया समनुक्रान्ता प्रतिज्ञा पुरुषर्षभ।प्राप्तोऽसि परमं लोके यश: परमसम्मतम्।।1.44.12।।

โอ้บุรุษผู้ประเสริฐ ท่านได้ดำรงสัตย์ปฏิญญาที่ได้ตั้งไว้แล้ว และในโลกนี้ท่านได้บรรลุเกียรติยศอันสูงสุด เป็นศักดิ์ศรีที่ชนทั้งปวงยอมรับพร้อมเพรียง

Verse 13

यच्च गङ्गावतरणं त्वया कृतमरिन्दम।अनेन च भवान् प्राप्तो धर्मस्यायतनं महत्।।1.44.13।।

และเพราะท่านได้กระทำให้พระแม่คงคาเสด็จลงมา โอ้ผู้ปราบศัตรู ด้วยกุศลกรรมนั้นเอง ท่านได้บรรลุที่พำนักอันยิ่งใหญ่แห่งธรรม เป็นฐานะทางจิตวิญญาณอันมั่นคง

Verse 14

प्लावयस्व त्वमात्मानं नरोत्तम सदोचिते।सलिले पुरुषव्याघ्र शुचि: पुण्यफलो भव।।1.44.14।।

โอ้นโรตตม ผู้ควรแก่การบูชาทุกกาล โอ้พยัคฆ์แห่งหมู่มนุษย์ จงชำระตนด้วยการดำดิ่งลงในสายน้ำศักดิ์สิทธิ์นี้เถิด จงเป็นผู้บริสุทธิ์ และให้ผลแห่งการกระทำนั้นเป็นบุญอันผ่องใส

Verse 15

पितामहानां सर्वेषां कुरुष्व सलिलक्रियाम्।स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि स्वं लोकं गम्यतां नृप।।1.44.15।।

จงประกอบพิธีบูชาน้ำ (ตัรปณะ) แด่บรรพชนทั้งปวงของเจ้า ขอความสวัสดีจงมีแก่เจ้า เราจักไปสู่โลกของเราเอง—ข้าแต่พระราชา จงเสด็จกลับเถิด

Verse 16

इत्येवमुक्त्वा देवेश: सर्वलोकपितामह:। यथाऽऽगतं तथाऽगच्छत् देवलोकं महायशा:।।1.44.16।।

ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระผู้เป็นใหญ่แห่งเทวะ ผู้เป็นปิตามหะแห่งสรรพโลก ผู้ทรงเกียรติยศยิ่ง ก็เสด็จกลับสู่เทวโลกไปตามทางเดิมที่เสด็จมา

Verse 17

भगीरथोऽपि राजर्षि: कृत्वा सलिलमुत्तमम्।यथाक्रमं यथान्यायं सागराणां महायशा:।।1.44.17।।कृतोदकश्शुची राजा स्वपुरं प्रविवेश ह।समृद्धार्थो रघुश्रेष्ठ स्वराज्यं प्रशशास ह।।1.44.18।।

ครั้งนั้น ภคีรถะ ราชฤๅษีผู้มีเกียรติยศ ได้ประกอบพิธีน้ำอันประเสริฐแด่บุตรทั้งหลายของสคระ โดยถูกต้องตามลำดับและตามธรรมเนียมอันชอบธรรม

Verse 18

भगीरथोऽपि राजर्षि: कृत्वा सलिलमुत्तमम्।यथाक्रमं यथान्यायं सागराणां महायशा:।।1.44.17।।कृतोदकश्शुची राजा स्वपुरं प्रविवेश ह।समृद्धार्थो रघुश्रेष्ठ स्वराज्यं प्रशशास ह।।1.44.18।।

ครั้นถวายอุทกบูชาเสร็จและชำระตนให้บริสุทธิ์แล้ว พระราชาเสด็จเข้าสู่นครของพระองค์เอง โอ้ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์รฆุ เมื่อบรรลุความมุ่งหมายแล้ว พระองค์ก็ทรงปกครองราชอาณาจักรของพระองค์

Verse 19

प्रमुमोद ह लोकस्तं नृपमासाद्य राघव।नष्टशोकस्समृद्धार्थो बभूव विगतज्वर:।।1.44.19।।

โอ้ ราฆวะ ครั้นประชาชนได้พระองค์เป็นพระราชา ต่างก็ยินดีปรีดา เมื่อความมุ่งหมายสำเร็จ โศกก็สิ้นไป และความเร่าร้อนภายในก็สงบดับ

Verse 20

एष ते राम गङ्गाया विस्तरोऽभिहितो मया।स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते संध्याकालोऽतिवर्तते।।1.44.20।।

ดูก่อนพระราม เรื่องราวโดยพิสดารแห่งพระคงคานี้ เราได้กล่าวแก่ท่านแล้ว ขอท่านจงถึงความสวัสดี มีมงคลแก่ท่านเถิด เวลาแห่งสนธยาค่ำกำลังล่วงไป

Verse 21

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुत्र्यं स्वर्ग्यमतीव च।यश्श्रावयति विप्रेषु क्षत्रियेष्वितरेषु च।।1.44.21।। प्रीयन्ते पितरस्तस्य प्रीयन्ते दैवतानि च।

ความมั่งคั่ง สิริยศ อายุยืน พรแห่งบุตร และแม้สวรรค์อันยิ่ง—ย่อมบังเกิดแก่ผู้ที่ให้สาธยายเรื่องนี้ท่ามกลางพราหมณ์ กษัตริย์ และชนอื่น ๆ ด้วย บรรพชนของเขาย่อมยินดี และเหล่าเทวะก็ยินดีในเขาเช่นกัน

Verse 22

इदमाख्यानमव्यग्रो गङ्गावतरणं शुभम्।।1.44.22।।यश्शृणोति च काकुत्स्थ सर्वान् कामानवाप्नुयात्।सर्वे पापा: प्रणश्यन्ति आयु: कीर्तिश्च वर्धते।।1.44.23।।

ข้าแต่กากุตสถะ (พระราม) ผู้ใดฟังด้วยจิตไม่ฟุ้งซ่านซึ่งเรื่องมงคลแห่งการเสด็จลงมาของพระคงคานี้ ผู้นั้นย่อมได้สมปรารถนาทุกประการอันชอบธรรม