Previous Verse

Shloka 45

पम्पा-ऋष्यमूक-मार्गोपदेशः

Guidance to Pampa and Rishyamuka; counsel to befriend Sugriva

स तत्कबन्धः प्रतिपद्य रूपं वृतश्श्रिया भास्करतुल्यदेहः।निदर्शयन्राममवेक्ष्य खस्थः सख्यं कुरुष्वेति तदाभ्युवाच।।3.73.45।।

sa tat kabandhaḥ pratipadya rūpaṃ vṛtaḥ śriyā bhāskaratulyadehaḥ |

nidarśayan rāmam avekṣya khasthaḥ sakhyaṃ kuruṣveti tadābhyuvāca ||3.73.45||

ครั้นแล้วกบันธะได้กลับคืนสู่รูปแท้ของตน งามรุ่งเรืองด้วยสิริ มีสรีระสว่างดุจพระอาทิตย์ ยืนอยู่กลางนภา แสดงตนและทอดพระเนตรพระราม แล้วกล่าวว่า “จงผูกไมตรีกับสุครีวเถิด”

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Masculine, Nominative, Singular
तत्then/thereupon
तत्:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottad (प्रातिपदिक)
FormAvyaya-like usage of neuter accusative ‘tat’ as adverb (तदर्थे/तदा)
कबन्धःKabandha
कबन्धः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkabandha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतिपद्यhaving assumed/attained
प्रतिपद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootprati-pad (प्रति + पद् धातु)
FormAbsolutive in -ya (ल्यबन्त), ‘having attained/assumed’
रूपम्form
रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
वृतःcovered/surrounded
वृतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvṛ (वृ धातु)
FormKta participle (क्त/भूतकृदन्त), Masculine, Nominative, Singular; predicate adjective of ‘kabandhaḥ’
श्रियाwith radiance/splendour
श्रिया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (तृतीया/3), Singular
भास्करतुल्यदेहःwhose body was like the sun
भास्करतुल्यदेहः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhāskara + tulya + deha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) ‘bhāskarena tulyaḥ dehaḥ yasya’; Masculine, Nominative, Singular; viśeṣaṇa of ‘kabandhaḥ’
निदर्शयन्showing/pointing out
निदर्शयन्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootni-dṛś (नि + दृश् धातु)
FormŚatṛ present active participle (शतृ/वर्तमानकृदन्त), Masculine, Nominative, Singular; concurrent action with main verb
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
अवेक्ष्यhaving seen
अवेक्ष्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootava-īkṣ (अव + ईक्ष् धातु)
FormAbsolutive in -ya (ल्यबन्त), ‘having looked at/seeing’
खस्थःbeing in the sky
खस्थः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkha + stha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘khe sthitaḥ’; Masculine, Nominative, Singular; viśeṣaṇa of ‘kabandhaḥ’
सख्यम्friendship
सख्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsakhya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
कुरुष्वmake/do
कुरुष्व:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (कृ धातु)
FormLoṭ-lakāra (लोट्/Imperative), Ātmanepada, Madhyama-puruṣa, Singular
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya, quotative
तदाthen
तदा:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormAvyaya, time adverb
अभ्युवाचaddressed/said
अभ्युवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-vac (अभि + वच् धातु)
FormLaṅ-lakāra (लङ्/Imperfect), Parasmaipada, Prathama-puruṣa, Singular

Kabandha assumed his true form, his body shining like the radiance of the Sun. He stood in the sky showing his form and looking at Rama, said, Make friendship with Sugriva.ityārṣa śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē trisaptatitamassargaḥ৷৷Thus ends the seventythird sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

K
Kabandha
R
Rama
S
Sugrīva
S
sky
S
sun (bhāskara)

FAQs

Dharma here is righteous alliance grounded in truth and mutual duty. Kabandha directs Rama toward a friendship that will serve justice (restoring rightful order) and aid Rama’s truthful vow to recover Sītā.

Liberated and transfigured, Kabandha gives Rama the decisive instruction that will lead into the Kishkindha alliance: befriend Sugrīva.

Rama’s capacity for dharmic friendship: building bonds not for gain, but to uphold truth, protect the righteous, and defeat adharma.