Previous Verse

Shloka 51

अयोमुखी-दर्शनम् तथा कबन्ध-प्रवेशः

Ayomukhi Encounter and the ظهور of Kabandha

इति ब्रुवाणो दृढसत्यविक्रमो महायशा दाशरथिः प्रतापवान्।अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रपौरुषं स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाऽकरोत्।।।।

iti bruvāṇo dṛḍhasatyavikramo mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān |

avekṣya saumitrim udagrapauruṣaṃ sthirāṃ tadā svāṃ matim ātmanā 'karot ||

ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระโอรสแห่งทศรถผู้มีเกียรติยศใหญ่และทรงเดชานุภาพ—ผู้มีวีรกรรมมั่นคงในสัจจะ—ทอดพระเนตรสุมิตริผู้มีความกล้าหาญอันสูงส่ง แล้วทรงอาศัยกำลังภายในของพระองค์เอง ตั้งพระทัยให้แน่วแน่ และในกาลนั้นพระดำริก็มั่นคงไม่หวั่นไหว.

इतिthus
इति:
Vakyopasamhara (वाक्योपसंहार)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
ब्रुवाणःspeaking
ब्रुवाणः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present active participle), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
दृढसत्यविक्रमःfirm in true valor
दृढसत्यविक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदृढ + सत्य + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (firm + truth + valor as epithet), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
महायशाःthe illustrious one
महायशाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + यशस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (great-fame), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
दाशरथिःson of Daśaratha
दाशरथिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदाशरथि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
प्रतापवान्mighty
प्रतापवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रतापवत् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम् to दाशरथिः
अवेक्ष्यhaving looked at
अवेक्ष्य:
Kriya-hetu (क्रिया-हेतु/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund)
सौमित्रिम्Saumitri (Lakshmana)
सौमित्रिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग
उदग्रपौरुषम्(him) of exalted manliness
उदग्रपौरुषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउदग्र + पौरुष (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (lofty manliness), द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सौमित्रिम् इत्यस्य विशेषणम्
स्थिराम्firm
स्थिराम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; विशेषणम् to मतिम्
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
स्वाम्his own
स्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; विशेषणम् to मतिम्
मतिम्resolve/mind
मतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग
आत्मनाby himself
आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental/करण), एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘by himself’
अकरोत्made/fixed
अकरोत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Then both the sons of Dasaratha, went further east, crossed the kraunchaforest after three krosas. They saw a dreadful forest which was full of fierce animals and birds near the hermitage of sage Matanga. It was densely covered with trees. They saw there a cave perpetually enveloped in darkness which was as deep as the netherworld.

R
Rama
L
Lakshmana (Saumitri)
D
Dasaratha

FAQs

Satya-grounded resolve: right action requires a stable mind anchored in truth, especially when leading others through crisis.

After instructing Lakṣmaṇa, Rāma inwardly consolidates his determination to proceed with purpose in the search and ensuing conflict.

Netr̥tva (leadership) supported by satya-niṣṭhā (commitment to truth): Rāma steadies himself and thereby steadies his companion.