Shloka 11
लक्ष्मणोपदेशः
Lakshmana Consoles Rama on Fate, Fortitude, and Right Action
सुमहान्त्यपि भूतानि देवाश्च पुरुषर्षभ।न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः।।3.66.11।।
sumahānty api bhūtāni devāś ca puruṣarṣabha |
na daivasya pramuñcanti sarvabhūtāni dehinaḥ || 3.66.11 ||
ข้าแต่วีรบุรุษผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ แม้สรรพสัตว์อันยิ่งใหญ่และเหล่าเทพก็หาได้พ้นจากสิ่งที่ไทวะกำหนดไม่ สรรพชีวิตผู้มีร่างกายทั้งปวงย่อมไม่หลุดพ้น ฉะนั้นอย่าให้ความโศกทำลายปัญญาและความพินิจของท่าน
O best among men ! Fate spares none. Great beings, every creature, even the gods cannot escape fate.
FAQs
Dharma is to maintain discernment and duty even when events are beyond control; recognizing the limits of agency prevents collapse into despair.
Lakshmana argues that misfortune is universal—even the gods face it—so Rama should not be overwhelmed after Sita’s abduction.
Rational steadiness (dhairya): Lakshmana frames grief within a broader law of life to stabilize Rama’s mind.