Previous Verse

Shloka 16

रामक्रोधवर्णनम्

Lakshmana’s Counsel to the Enraged Rama

शीलेन साम्ना विनयेन सीतां नयेन न प्राप्स्यसि चेन्नरेन्द्र।ततस्समुत्सादय हेमपुङ्खै र्महेन्द्रवज्रप्रतिमैश्शरौघैः।।।।

vīkṣamāṇaṃ dhanus sajyaṃ niśśvasantaṃ punaḥ punaḥ |

dagdhukāmaṃ jagat sarvaṃ yugānte ca yathā haram ||

พระองค์ทอดพระเนตรคันศรที่ขึ้นสายแล้วครั้งแล้วครั้งเล่า พร้อมถอนพระสุรเสียงลมหายใจอันกร้าวรุนแรง ราวกับประสงค์จะเผาผลาญโลกทั้งสิ้น—ดุจพระหระ (ศิวะ) ในกาลสิ้นยุค

śīlenaby good conduct
śīlena:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Rootśīla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; उपायार्थे
sāmnāby conciliation
sāmnā:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Rootsāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; उपायार्थे
vinayenaby humility
vinayena:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Rootvinaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; उपायार्थे
sītāmSītā
sītām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
nayenaby diplomacy
nayena:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Rootnaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; उपायार्थे (policy/diplomacy)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
prāpsyasiyou will obtain
prāpsyasi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√āp (धातु)
Formलृट्, मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
cenif
cen:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootcet (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय; 'cen' = 'cet' (if)
narendraO king
narendra:
Sambodhana (सम्बोधनम्)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् इन्द्रः)
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय, क्रमवाचक (then)
samutsādayadestroy/annihilate
samutsādaya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ut-√sad (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
hema-puṅkhaiḥwith gold-feathered (arrows)
hema-puṅkhaiḥ:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Roothema (प्रातिपदिक) + puṅkha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हेमस्य पुङ्खाः येषाम्)
mahendra-vajra-pratimaiḥwith (arrows) like Indra's thunderbolt
mahendra-vajra-pratimaiḥ:
Karana (करणम्)
TypeAdjective
Rootmahendra (प्रातिपदिक) + vajra (प्रातिपदिक) + pratima (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपमान-तत्पुरुषः (महेन्द्रवज्रस्य प्रतिमाः = like Indra's thunderbolt); 'śaraughaiḥ' इत्यस्य विशेषणम्
śara-oghaiḥwith volleys/streams of arrows
śara-oghaiḥ:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक) + ogha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शराणाम् ओघाः = streams of arrows)

O king! if you fail to get Sita through appeasement, through humility or diplomacy then you destroy (the three worlds) by your gold-tipped stream of arrows comparable to Indra's thunderbolt.ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে পঞ্চষষ্টিতমস্সর্গঃ৷৷Thus ends the sixtyfifth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

R
Rāma
B
bow (dhanuḥ)
H
Hara (Śiva)
Y
yugānta (end of an age)

FAQs

Power without restraint becomes catastrophic; Dharma requires that even justified anger be governed by discrimination (viveka).

Rāma’s grief escalates into a near-cosmic fury, symbolized by his readiness with the bow.

The implied virtue is temperance: the heroic capacity to pause, reflect, and act proportionately rather than impulsively.