Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

मारीचवधोत्तरं रामस्य शङ्का-निमित्त-दर्शनं लक्ष्मण-निग्रहश्च

After Maricha’s Slaying: Omens, Anxiety, and Rama’s Rebuke of Lakshmana

इदं हि रक्षो मृगसन्निकाशं प्रलोभ्य मां दूरमनुप्रयान्तम्।हतं कथञ्चिन्महता श्रमेण स राक्षसोऽभून्म्रियमाण एव।।।।

idaṃ hi rakṣo mṛgasannikāśaṃ pralobhya māṃ dūram anuprayāntam |

hataṃ kathañcin mahatā śrameṇa sa rākṣaso ’bhūn mriyamāṇa eva ||

เพราะรากษสตนนี้ปลอมกายดุจมฤคา ล่อลวงให้ข้าตามไปไกล ครั้นข้าฆ่าได้ก็ด้วยความเพียรอันใหญ่ยิ่ง และเมื่อมันสิ้นใจลง จึงปรากฏรูปแท้เป็นอสูรรากษส

manaḥmind; heart
manaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
dīnamdepressed
dīnam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of manaḥ)
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
aprahṛṣṭamnot delighted; joyless
aprahṛṣṭam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootaprahṛṣṭa (प्रातिपदिक; a- + pra-√hṛṣ-क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of manaḥ)
cakṣuḥeye
cakṣuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcakṣus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
savyamleft
savyam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsavya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of cakṣuḥ)
kurutedoes; produces
kurute:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
vikārama change; twitching
vikāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvikāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
asaṃśayamwithout doubt
asaṃśayam:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootasaṃśaya (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणवत् नपुंसक-द्वितीया एकवचन; अर्थः—निःसंशयम् (without doubt)
lakṣmaṇaO Lakshmana
lakṣmaṇa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
astiis
asti:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलट् (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
sītāSita
sītā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
hṛtāabducted
hṛtā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roothṛta (प्रातिपदिक; √hṛ-क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (abducted)
mṛtādead
mṛtā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmṛta (प्रातिपदिक; √mṛ-क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (dead)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)
pathion the path
pathi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpathin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (irregular locative)
vartatelies; remains
vartate:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√vṛt (धातु)
Formलट् (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; अर्थः—वर्तते (remains/lies)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)

Appearing in the guise of a deer, this demon allured me to a great distance. With much effort he was somehow killed. but he assumed his demoniac form while dying.

R
Rama
L
Lakshmana
R
Rakshasa (Maricha implied, deer-disguise)

FAQs

Dharma warns against deception and distraction: evil often succeeds by drawing protectors away from their duty-post.

Rāma explains how the deer-form demon lured him far from the hermitage, creating the opening for Sītā’s peril.

Courage and perseverance—Rāma fights and kills the demon despite great fatigue.