Previous Verse

Shloka 41

सीतया लक्ष्मणप्रेषणम् — Sita urges Lakshmana to seek Rama

The crisis of the ‘distressed voice’

tatas tu sītām abhivādya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjaliḥ kiñcid abhipraṇamya ca | anvīkṣamāṇo bahuśaś ca maithilīṁ jagāma rāmasya samīpam ātmavān ||

แล้วพระลักษมณ์ผู้สำรวมใจ ได้ประนมมือ ก้มลงด้วยความเคารพ ลาสีตา; ทรงเหลียวกลับมองพระธิดาแห่งมิถิลาอยู่ครั้งแล้วครั้งเล่า ก่อนเสด็จไปยังเบื้องข้างพระราม

tāmher
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ārta-rūpāmin a pitiable state
ārta-rūpām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootārta + rūpa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः: आर्तं रूपं यस्याः/या
vimanāḥdejected
vimanāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvimanā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण saumitri-शब्दस्य
rudantīmcrying
rudantīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootrud (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण tām-शब्दस्य
saumitriḥSaumitri (Lakshmana)
saumitriḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaumitri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ālokyahaving seen
ālokya:
Kriyā (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootā + lok (धातु)
Formल्यप्/क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having seen’
viśāla-netrāmlarge-eyed
viśāla-netrām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootviśāla + netra (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः: विशालानि नेत्राणि यस्याः
āśvāsayāmāsaconsoled
āśvāsayāmāsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā + śvas (धातु) (causative)
Formणिच्-प्रयोजक (causative) + लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘made (her) comforted’
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphasis: ‘indeed/just’)
bhartuḥof (her) husband
bhartuḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootbhartṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
tamto him
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
bhrātarambrother
bhrātaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भर्तुः-सम्बन्धेन ‘husband's brother’
kiñcitanything
kiñcit:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkiñcit (सर्वनाम/अव्ययवत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अल्पार्थक ‘anything’
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
sītāSita
sītā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

When he for whose service you have primary come here, has met with difficulty, what is the use of your being here? What purpose you serve by staying here with me ?

L
Lakṣmaṇa
S
Sītā (Maithilī)
R
Rāma
M
Mithilā

FAQs

It models maryādā and dharma through respectful conduct even in turmoil: Lakṣmaṇa departs with reverence, balancing obedience and courtesy.

After consoling Sītā, Lakṣmaṇa finally goes toward Rāma, repeatedly looking back out of concern for Sītā.

Lakṣmaṇa’s self-mastery and respectful humility (vinaya) are emphasized.