Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

दूषणवधः

The Slaying of Dūṣaṇa and the Rout of Khara’s Host

दूषणं निहतं दृष्ट्वा तस्य चैव पदानुगान्।।।।व्यादिदेश खरः क्रुद्धः सेनाध्यक्षान्महाबलान्।

dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya caiva padānugān |

vyādideśa kharaḥ kruddhaḥ senādhyakṣān mahābalān ||

ครั้นเห็นทูษณะถูกสังหาร พร้อมทั้งผู้ที่เดินตามรอยเท้าเขาล้มตาย ขระก็เดือดดาล แล้วมีบัญชาแก่บรรดาแม่ทัพผู้มีกำลังยิ่งแห่งกองทัพ

अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
विनिहतःhas been slain
विनिहतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि+नि+हन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (दूषणः)
सङ्ख्येin battle
सङ्ख्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसङ्ख्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in battle’
दूषणःDūṣaṇa
दूषणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदूषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सपदानुगःtogether with his followers
सपदानुगः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस+पदानुग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सह + पदानुग) ‘with followers’; विशेषणम् (दूषणः)
महत्याwith a great
महत्या:
Sahakari/Karana (सहकारी/करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (सेनया)
सेनयाarmy
सेनया:
Sahakari (सहकारी)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सार्धम्together with
सार्धम्:
Sahartha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formसह-अर्थक अव्यय (prepositional adverb ‘together with’)
युद्ध्वाhaving fought
युद्ध्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund)
रामम्Rāma
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
कुमानुषम्wicked human
कुमानुषम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकुमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः कु+मानुष (कर्मधारय); विशेषणम् (रामम्)
शस्त्रैःwith weapons
शस्त्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
नानाविधाकारैःof various forms
नानाविधाकारैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootनाना+विध+आकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः नानाविधाः आकाराः येषाम् (बहुपद-तत्पुरुषवत्); विशेषणम् (शस्त्रैः)
हनध्वम्kill!
हनध्वम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन
सर्वराक्षसाःO all demons
सर्वराक्षसाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसर्व+राक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः सर्वे राक्षसाः (कर्मधारय); सम्बोधनार्थे प्रयोगः (vocative sense)

Dusana and his followers are killed in the battle. You, all the demons, along with your great army and different kinds of weapons should kill that wicked human being, Rama.

D
Dusana (Dūṣaṇa)
K
Khara

FAQs

It highlights how anger can drive leadership into escalation; the Ramayana often contrasts such rage-driven command with dharma-guided restraint.

After Dūṣaṇa’s defeat, Khara reacts by mobilizing higher-ranking commanders to intensify the attack on Rāma.

By contrast, the verse foregrounds a vice: Khara’s wrath and impulsive escalation.