Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

उत्पातदर्शनं खरसैन्यसमागमश्च

Omens of calamity and the approach of Khara’s army

एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम्।।3.24.22।।चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति।।3.24.23।।

evam uktvā punaḥ procur ālokya ca parasparam || (3.24.22) ||

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |

ekaś ca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati || (3.24.23) ||

ครั้นกล่าวดังนั้นแล้ว ต่างมองหน้ากันและกล่าวซ้ำว่า “ยักษ์ผู้กระทำการอันน่าสะพรึงถึงหนึ่งหมื่นสี่พัน—แต่พระรามผู้ทรงธรรมมีเพียงองค์เดียว ศึกนี้จักเป็นไปได้อย่างไร?”

एवम्thus
एवम्:
क्रिया-विशेषणम् (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम्
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund)
पुनःagain
पुनः:
क्रिया-विशेषणम् (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्ययम्
प्रोचुःspoke
प्रोचुः:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र- वच् (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
आलोक्यhaving looked
आलोक्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootआ-लोक् (धातु)
Formल्यप् (gerund)
and
:
समुच्चय-सूचकः (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
परस्परम्to one another
परस्परम्:
सम्बन्धः (Mutual reference)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formपरस्परवाचक-अव्ययप्रयोगः
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
विशेषणम् (Numeral modifier)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्दः; सहस्राणि-विशेषणम्
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
रक्षसाम्of demons
रक्षसाम्:
सम्बन्धः (Genitive)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी, बहुवचनम्
भीम-कर्मणाम्of terrible deeds
भीम-कर्मणाम्:
विशेषणम् (Modifier)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः; षष्ठी, बहुवचनम्; रक्षसाम्-विशेषणम्
एकःalone
एकः:
कर्तृ-विशेषणम् (Qualifier of Rama)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
and
:
समुच्चय-सूचकः (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
कर्तृ-विशेषणम् (Qualifier)
TypeAdjective
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः; पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
कथम्how
कथम्:
क्रिया-विशेषणम् (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्ययम्
युद्धम्battle
युद्धम्:
कर्ता (Karta/Subject; event)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (Future), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

Rajarsis, siddhas, great brahmins with their clan and gods on the celestial chariots waited to see the war whetted with curiosity.

R
Rāma
R
rākṣasa

FAQs

The repetition underscores dharma’s paradox: moral strength can stand solitary against massed wrongdoing.

A repeated/echoed line in this recension emphasizes the spectators’ amazement at the imbalance of forces.

Rāma’s unwavering resolve grounded in righteousness (dharmātmā).