Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

हेमन्तवर्णनम् तथा भरतधर्मनिष्ठा-चिन्तनम्

Winter Description and Reflection on Bharata’s Devotion

ज्योत्स्न तुषारमलिना पौर्णमास्यां न राजते।सीतेव चातपश्यामा लक्ष्यते न तु शोभते।।।।

jyotsnā tuṣāramalinā paurṇamāsyāṃ na rājate | sīteva cātapaśyāmā lakṣyate na tu śobhate ||

แม้ในคืนเพ็ญ แสงจันทร์ที่มัวด้วยน้ำค้างแข็งก็ไม่ระยับ; เห็นอยู่แต่ไม่งามสว่าง—ดุจนางสีดาที่คล้ำลงเพราะความกร้าวของแดดร้อน

ज्योत्स्नाmoonlight
ज्योत्स्ना:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्योत्स्ना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; कर्ता
तुषार-मलिनाmade dull by frost
तुषार-मलिना:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुषार (प्रातिपदिक) + मलिन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (for ज्योत्स्ना)
पौर्णमास्याम्on the full-moon night
पौर्णमास्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपौर्णमासी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; अधिकरणम् (time-locative)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
राजतेshines; is splendid
राजते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
सीताSītā
सीता:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; उपमानम्
इवlike
इव:
Upamāna (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्ययम्
and/also
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
आतप-श्यामाdarkened by heat
आतप-श्यामा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआतप (प्रातिपदिक) + श्याम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (for ज्योत्स्ना, implied)
लक्ष्यतेis seen/appears
लक्ष्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगः (passive), आत्मनेपदम्
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
तुbut
तु:
Avadhāraṇa/Virodha (अवधारण/विरोध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्ययम् (adversative particle)
शोभतेshines; looks beautiful
शोभते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootशुभ् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

The west wind which by nature feels cold at this time blows doubly cold, hit by snow.

S
Sītā
F
full moon (Paurṇamāsī)

FAQs

It suggests compassion within duty: dharma is not mere rule-following; it includes sensitivity to another’s suffering—beauty can be veiled by hardship, yet worth is unchanged.

A poetic winter description that turns into a tender comparison with Sītā’s condition under hardship.

Empathy and affectionate regard—Rāma’s attentive concern for Sītā amid austerity.