Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Praise of Pilgrimage (Tīrtha) and Prelude to the Greatness of Prayāga

निश्चेष्टोऽथ निरुत्साहः किं चित्तिष्ठत्यधोमुखः । लब्धसंज्ञो यदा राजा चिंतयानः पुनः पुनः

niśceṣṭo'tha nirutsāhaḥ kiṃ cittiṣṭhatyadhomukhaḥ | labdhasaṃjño yadā rājā ciṃtayānaḥ punaḥ punaḥ

แล้วเขาก็นิ่งงัน ไร้กำลังใจ ก้มหน้าลงอยู่ชั่วครู่ ครั้นพระราชาได้สติคืนมา ก็ครุ่นคิดซ้ำแล้วซ้ำเล่าไม่วางใจ

निश्चेष्टःmotionless/inactive
निश्चेष्टः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिश्चेष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (राजा)
अथthen
अथ:
Discourse marker (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक/प्रस्तावार्थक अव्यय (then/now)
निरुत्साहःwithout enthusiasm
निरुत्साहः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिरुत्साह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (राजा)
किम्somehow/why
किम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभूत प्रश्नार्थक (colloquial/idiomatic) — 'somehow/why'
चित्ever/at all
चित्:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
Formअनिश्चितार्थक निपात (indefinite particle)
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अधोमुखःwith face downcast
अधोमुखः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधो + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (राजा)
लब्धसंज्ञःhaving regained consciousness/sense
लब्धसंज्ञः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलब्ध + संज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (राजा); लब्ध = क्त-कृदन्त (लभ्)
यदाwhen
यदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (relative adverb: when)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चिन्तयानःthinking
चिन्तयानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootचिन्तय् (धातु, णिजन्त)
Formशतृ/शानच् वर्तमानकृदन्त (present participle), आत्मनेपद-रूप; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
पुनःagain and again
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb), पुनरुक्ति-बल

Narrator (context not specified in the provided excerpt)

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: निश्चेष्टः + अथ → निश्चेष्टोऽथ; तिष्ठति + अधोमुखः → तिष्ठत्यधोमुखः.

FAQs

The verse depicts the king as inert and dispirited, with a downcast face; after regaining awareness, he repeatedly broods over his situation.

Indirectly, it highlights how despair can immobilize a person, while regained clarity leads to repeated self-reflection—often a turning point before decisive action or counsel in Purāṇic narratives.

From the excerpt alone, the immediate speaker cannot be identified with certainty; it appears to be narrative description rather than direct dialogue.