Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

Qualities of the Five Great Elements; Description of Sudarśana-dvīpa and Mount Meru

उमासहायोभगवान्रमते भूतभावनः । कर्णिकारमयीं मालां बिभ्रदापादलंबिनीम्

umāsahāyobhagavānramate bhūtabhāvanaḥ | karṇikāramayīṃ mālāṃ bibhradāpādalaṃbinīm

พระผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงเป็นผู้ชำระและบ่อเกิดแห่งสรรพภูต เสด็จสำราญพร้อมพระอุมา ทรงสวมพวงมาลัยดอกกรณิการะ ห้อยยาวจรดพระบาท

उमासहायःUma’s companion (Śiva)
उमासहायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउमा (प्रातिपदिक) + सहाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उमायाः सहायः)
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; विशेष्यरूपेण (as substantive)
रमतेsports / delights
रमते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भूतभावनःnurturer of beings
भूतभावनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + भावन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भूतानां भावनः = nurturer/creator of beings)
कर्णिकारमयीम्made of karṇikāra (flowers)
कर्णिकारमयीम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर्णिकार (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; मयट्-अर्थे तत्पुरुष (कर्णिकारमयी = made of karṇikāra-flowers)
मालाम्garland
मालाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
बिभ्रत्bearing / wearing
बिभ्रत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभृ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (bearing)
up to
:
Upapada-sambandha (उपपद-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय; ‘आ ...’ = ‘up to’ (limit marker)
पादलम्बिनीम्hanging down to the feet
पादलम्बिनीम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाद (प्रातिपदिक) + लम्बिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (पादेषु लम्बते इति/यावत् पादम् लम्बते)

Narrator (contextual description within the chapter; no direct speaker marked in this single verse)

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: adbhuta

Type: forest

Sandhi Resolution Notes: उमासहायोभगवान्रमते→उमासहायः भगवान् रमते; बिभ्रदापादलंबिनीम्→बिभ्रत् आ पादलम्बिनीम्.

U
Umā (Pārvatī)
B
Bhagavān (Śiva / Bhūtabhāvana)

FAQs

‘Bhūtabhāvana’ is an epithet of Śiva meaning the one who brings beings into existence and also purifies/sanctifies them.

It highlights the divine unity of Śiva with Umā (Pārvatī), portraying the Lord in a relational, auspicious form rather than as an isolated ascetic.

The verse encourages a devotional gaze: contemplating the Lord’s auspicious form—gentle, adorned, and accompanied by the Goddess—cultivates reverence and steadiness of mind.