Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Puṣkara Invocation, the Dharma-Wheel at Naimiṣa, and the Padma Purāṇa Prologue

अनौपम्यमिदं चक्रं वर्तमानमतंद्रिताः । पृष्टतो यातनियमात्पदं प्राप्स्यथ यद्धितम्

anaupamyamidaṃ cakraṃ vartamānamataṃdritāḥ | pṛṣṭato yātaniyamātpadaṃ prāpsyatha yaddhitam

จักรอันหาที่เปรียบมิได้นี้กำลังหมุนไป จงอย่าประมาท; จงตามไปเบื้องหลังด้วยวินัยและความสำรวม แล้วท่านจะบรรลุสภาวะอันเป็นประโยชน์ซึ่งเป็นสวัสดิ์แท้ของตน

अनौपम्यम्incomparable
अनौपम्यम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनौपम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चक्रम्)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Determiner/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक (चक्रम्)
चक्रम्wheel, discus
चक्रम्:
Karma/Topic (Object or topic/कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वाक्ये विषय/कर्मरूपेण
वर्तमानम्moving, proceeding
वर्तमानम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (चक्रम्)
अतन्द्रिताःunwearied, diligent
अतन्द्रिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ-तन्द्रित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृविशेषणम् (यूयम्/ऋषयः)
पृष्टतःfrom behind, following
पृष्टतः:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठतस् (अव्यय)
Formअव्यय; देश/दिशा-वाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
यातgo (as an imperative sense: 'proceed')
यात:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त; आज्ञार्थे प्रयोगः (आगच्छत/गच्छत इत्यर्थे)
नियमात्by rule, according to discipline
नियमात्:
Hetu/Apadana (Cause/source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootनियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन
पदम्state, place, goal
पदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्राप्स्यथyou will attain
प्राप्स्यथ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formलृट्-लकार (भविष्यत्), मध्यमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
यत्which
यत्:
Visheshana (Relative determiner/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (पदम्)
हितम्beneficial, good
हितम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पदम्)

Unspecified in the provided excerpt (context needed from surrounding verses of Sṛṣṭikhaṇḍa 1)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: अनौपम्यमिदं = अनौपम्यम् इदम्; वर्तमानमतंद्रिताः = वर्तमानम् अतन्द्रिताः; यातनियमात् = यात + नियमात् (पाठभेदसम्भवः; सामान्यतः 'यात' आज्ञार्थक-प्रयोगः); यद्धितम् = यत् हितम्.

FAQs

It suggests an ongoing cosmic or moral order—life and creation move according to a lawful rhythm, and one should align with it rather than resist it.

It stresses atandratā (non-laziness) and niyama (discipline/restraint) as the practical means to reach the “pada” (attainment/goal) that is truly beneficial.

Steady effort and self-regulation are presented as essential virtues; by following disciplined conduct, one reaches outcomes that are genuinely for one’s welfare.