Shloka 41
युधिछिर उवाच यत्र द्रोणस्तथा भीष्मो द्रौणि्वैकर्तन: कृप: । दुर्योधनश्न राजेन्द्रस्तथान्ये च महारथा:,युधिष्ठिर बोले--जहाँ द्रोणाचार्य, भीष्म, अश्वत्थामा, कर्ण, कृपाचार्य राजा दुर्योधन तथा अन्य महारथी उपस्थित हों, वहाँ बृहन्नलाके सिवा दूसरा कौन पुरुष चाहे वह देवताओंसे घिरा हुआ साक्षात् देवराज इन्द्र ही क्यों न हो, उन सब संगठित वीरोंका सामना कर सकता है?
yudhiṣṭhira uvāca | yatra droṇas tathā bhīṣmo drauṇir vaikarṭanaḥ kṛpaḥ | duryodhanaś ca rājendra tathānye ca mahārathāḥ ||
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ณ ที่ซึ่งโทรณะและภีษมะยืนอยู่ พร้อมด้วยอัศวัตถามา กรรณะ (ไวการ์ฏนะ) และกฤปะ; ณ ที่ซึ่งพระเจ้าทุรโยธนะก็ประทับอยู่ โอ้ราชาผู้ประเสริฐ พร้อมด้วยมหารถีอื่น ๆ—นอกจากพฤหันนลาแล้ว ใครเล่าจะเผชิญหน้ากับหมู่วีรชนที่รวมกำลังเป็นหนึ่งนั้นได้ แม้ผู้นั้นจะเป็นพระอินทร์เอง รายล้อมด้วยเหล่าเทพก็ตาม?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights sober discernment in dharma-guided leadership: one should realistically assess combined strength and not underestimate a united force of eminent warriors. It also elevates Bṛhannalā’s (Arjuna’s) exceptional capability, implying that true prowess is rare and must be recognized without arrogance.
Yudhiṣṭhira describes the formidable Kaurava lineup—Droṇa, Bhīṣma, Aśvatthāmā, Karṇa, Kṛpa, Duryodhana, and other mahārathas—and argues that facing such a consolidated host would be nearly impossible for anyone, even a god like Indra, except for Bṛhannalā.