Shloka 39
वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे । भीष्मद्रोणमुखान् सर्वान् कस्मान्न स विजेष्यति,“क्या कहना चाहिये और क्या नहीं, इसका तुझे ज्ञान नहीं है। निश्चय ही तू अपनी बातोंसे मेरा अपमान कर रहा है। भला, मेरा पुत्र भीष्म-द्रोण आदि समस्त वीरोंको क्यों नहीं जीत लेगा? ब्रह्मन! मित्र होनेके नाते ही मैं तुम्हारे इस अपराधको क्षमा करता हूँ। यदि जीनेकी इच्छा हो, तो फिर ऐसी बात न करना”
vācya-avācyaṁ na jānīṣe nūnaṁ mām avamanyase | bhīṣma-droṇa-mukhān sarvān kasmān na sa vijeṣyati ||
“เจ้ามิรู้หรือว่าอะไรควรกล่าว อะไรไม่ควรกล่าว; ด้วยวาจาของเจ้านั้น เจ้ากำลังดูหมิ่นเราแน่แท้ ไฉนบุตรของเราจะไม่พิชิตเหล่านักรบทั้งปวง—มีภีษมะ โทฺรณะ และผู้เป็นหัวหน้าทั้งหลาย—ได้เล่า”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores restraint and discernment in speech—knowing what is appropriate to say (vācya) and what is inappropriate (avācya). Disrespectful words are treated as an ethical fault, especially in contexts of honor and counsel.
A speaker rebukes another for speaking improperly and disrespectfully, asserting confidence that his son can defeat even the foremost warriors like Bhīṣma and Droṇa. The tone reflects wounded honor and a defensive claim of martial capability.