Shloka 26
Adhyāya 61: Saṃmohana-astra and the Kuru Withdrawal (संमोहनास्त्रं तथा कुरुनिवृत्तिः)
अहमिन्द्राद् दृढां मुष्टिं ब्रह्मण: कृतहस्तताम् | प्रगाढे तुमुलं चित्रमिति विद्धि प्रजापते:
aham indrād dṛḍhāṁ muṣṭiṁ brahmaṇaḥ kṛta-hastatām | pragāḍhe tumulaṁ citram iti viddhi prajāpateḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— “จงรู้ไว้: เราเรียนจากอินทร์ถึงการกำหมัดให้มั่นเมื่อยกคันศร; จากพรหมาเราได้ความคล่องแคล่วและความชำนาญของมืออันผ่านการฝึกเมื่อปล่อยศร; และจากประชาบดีเราได้ศิลป์แห่งการรบ—ยามวิกฤตหนักหนา—ด้วยกลยุทธ์อันลึกซึ้ง ดุเดือด หลากหลาย และน่าพิศวง”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Excellence in warfare is portrayed as disciplined, learned skill: steadiness (firm grip), practiced dexterity (trained hand in archery), and adaptive strategy in crisis. Power is implied to be ethically meaningful only when governed by training and higher principles, not by impulse.
The speaker (reported by Vaiśampāyana) explains the sources of his martial abilities, attributing specific aspects of archery and battle-craft to divine exemplars—Indra, Brahmā, and Prajāpati—thereby emphasizing legitimacy, training, and preparedness for intense conflict.