Shloka 8
कृप-अर्जुन रथयुद्धम्
Kṛpa–Arjuna Chariot Engagement
कुन्तीके पुत्र लोभी नहीं हैं। उन्होंने तपस्या आदि कठिन कर्म किये हैं। वे अधर्म या अनुचित उपायसे (धर्मको गँवाकर) केवल राज्य लेनेके इच्छुक नहीं हैं ।। तदैव ते हि विक्रान्तुमीषु: कौरवनन्दना: । धर्मपाशनिबद्धास्तु न चेलु: क्षत्रियव्रतात्,कुरुकुलको आनन्द देनेवाले पाण्डव उसी समय पराक्रम करनेमें समर्थ थे, किंतु वे धर्मके बन्धनमें बँधे थे; इसलिये क्षत्रियव्रतसे विचलित नहीं हुए। यदि कोई अर्जुनको असत्यवादी कहेगा तो वह पराजयको प्राप्त होगा। कुन्तीके पुत्र मौतको गले लगा सकते हैं, किंतु किसी प्रकार असत्यका आश्रय नहीं ले सकते
tadaiva te hi vikrāntum īṣuḥ kauravanandanāḥ | dharmapāśanibaddhās tu na celuḥ kṣatriyavratāt ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอรสแห่งกุนตีมิใช่ผู้โลภ พวกเขาได้บำเพ็ญตบะและกระทำกิจอันยากยิ่ง มิได้ปรารถนาราชย์เพียงเพื่อราชย์ โดยยอมพึ่งอธรรมหรืออุบายอันไม่ชอบธรรม แม้ในกาลนั้นเอง ปาณฑพ—ผู้ยังความรื่นรมย์แก่ราชวงศ์กุรุ—ก็สามารถแสดงวีรภาพได้เต็มที่ แต่เพราะถูกผูกไว้ด้วยบ่วงแห่งธรรมะ จึงมิได้คลาดจากสัตย์ปฏิญาณของกษัตริย์นักรบ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True heroism is not merely the capacity to fight, but the restraint to act only within dharma. The Pāṇḍavas are portrayed as willing to suffer—even to die—rather than secure power through falsehood or unrighteous means, thereby upholding the kṣatriya code and moral integrity.
Bhīṣma defends the character of the Pāṇḍavas, emphasizing that they had the strength to assert themselves immediately, yet chose not to break dharma-bound commitments. The statement functions as a testimonial to their disciplined adherence to duty and truth, countering any accusation of cowardice or deceit.