Shloka 33
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
कुलधर्मो5यमस्माकं पूर्वराचरितो5पि वा । समासज्ज्याथ वृक्षेडस्मिन्निति वै व्याहरन्ति ते,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
kuladharmo ’yam asmākaṃ pūrvarācārito ’pi vā | samāsajjya atha vṛkṣe ’sminn iti vai vyāharanti te ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “นี่คือธรรมเนียมประจำตระกูลของเรา บรรพชนของเราก็ปฏิบัติมาแล้วเช่นกัน” กล่าวดังนี้แล้ว พวกเขาจึงผูกมันไว้กับต้นไม้นั้นและกล่าวถ้อยคำเช่นนี้. ในบริบท เหล่าปาณฑพผูกศพไว้กับกิ่งต้นศมีเพื่อให้กลิ่นเหม็นทำให้ผู้คนหลีกห่าง มิให้อาวุธที่ซ่อนไว้ถูกค้นพบ; และต่อหน้าคนเลี้ยงวัวกับคนเลี้ยงแกะ พวกเขาอ้างว่าเป็น “ธรรมแห่งตระกูล” สืบจากบรรพชน—ถ้อยคำเชิงกลยุทธ์เพื่อรักษาพรตแห่งการอยู่โดยไม่เปิดเผยตน.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds ‘kuladharma’—the authority of inherited custom—while the surrounding episode shows how claims of tradition can be used strategically. Ethically, it raises the tension between truthfulness and the protection of a higher obligation (safeguarding their identity and weapons during ajñātavāsa).
The Pāṇḍavas fasten a corpse to the śamī tree to keep people away by the smell, preventing discovery of their hidden weapons. When questioned by local herders, they explain it as an ancestral family practice, and then proceed toward the vicinity of the city.