Shloka 27
आचार्य-क्षमा, देśa–kāla-नīti, तथा भेद-दोषः
Teacher-Reconciliation, Timing-Policy, and the Fault of Factionalism
शकुनाश्चापसव्या नो वेदयन्ति महद् भयम्,ये पक्षी भी हमारे वामभागमें उड़कर महान् भयकी सूचना दे रहे हैं और यह गीदड़ बिना किसी आघातके हमारी सेनाके बीचसे निकलकर रोता हुआ भाग रहा है, यह भी महान् भयका विज्ञापन कर रहा है
śakunāś cāpasavyā no vedayanti mahad bhayam; ye pakṣiṇo 'smākaṁ vāmabhāge uḍḍīya mahad-bhaya-sūcanāṁ kurvanti, ayaṁ ca śṛgālaḥ kenāpy anāghātena asmākaṁ senā-madhyāt niṣkramya rudad iva palāyate—tad api mahad-bhaya-vijñāpanaṁ karoti.
โทรณะกล่าวว่า—นกเหล่านี้บินผ่านด้านซ้ายอย่างเป็นลางร้าย บอกเหตุภัยใหญ่ยิ่ง และสุนัขจิ้งจอกตัวนี้ก็หาได้ถูกผู้ใดทำร้ายไม่ กลับเล็ดลอดออกจากกลางกองทัพของเรา ร้องครวญครางแล้ววิ่งหนีไป—นี่ก็เป็นการประกาศความหวาดกลัวอันใหญ่หลวงเช่นกัน ลางเช่นนี้เตือนว่าภัยพิบัติอยู่ใกล้ ดังนั้นในศึกที่กำลังจะมาถึง เราจำต้องชั่งน้ำหนักความประพฤติและความมุ่งมั่นของเราอย่างเคร่งครัดยิ่งนัก
द्रोण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the epic’s motif that moral and strategic crises are often preceded by ‘nimitta’ (portents). Leaders must read the situation soberly: fear and disorder can spread even before weapons clash, and one should respond with vigilance, restraint, and dharmic reflection rather than arrogance.
Droṇa observes inauspicious signs around the Kaurava forces: birds moving on the left and a jackal crying as it runs out from the middle of the army without being harmed. He interprets these as warnings of impending danger for their side.