Shloka 21
आचार्य-क्षमा, देśa–kāla-नīti, तथा भेद-दोषः
Teacher-Reconciliation, Timing-Policy, and the Fault of Factionalism
वैशम्पायन उवाच ततः शड्खमुपाध्मासीद् दारयन्न्रिव पर्वतान् | गुहा गिरीणां च तदा दिश: शैलांस्तथैव च । उत्तरश्नापि संलीनो रथोपस्थ उपाविशत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तब अर्जुनने इतने जोरसे शंख बजाया मानो वे पर्वतों, पर्वतीय गुफाओं, सम्पूर्ण दिशाओं और बड़ी-बड़ी चट्टानोंको भी विदीर्ण कर डालेंगे। उत्तर इस बार भी रथके भीतरी भागमें छिपकर बैठ गया
vaiśampāyana uvāca tataḥ śaṅkham upādhmāsīd dārayann iva parvatān | guhā girīṇāṃ ca tadā diśaḥ śailāṃs tathaiva ca | uttaraś cāpi saṃlīno rathopasthe upāviśat |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ชนเมชยะ ครั้นแล้วอรชุนเป่าสังข์ด้วยกำลังอันมหาศาล ราวกับจะผ่าแยกภูผา ถ้ำในภูเขา ทั่วทุกทิศ และโขดหินใหญ่ทั้งหลายให้แตกออก อุตตระเองก็ยังถูกความกลัวครอบงำอีกครั้ง จึงหมอบขดและนั่งหลบซ่อนอยู่ในส่วนลึกของรถศึก”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts trained valor with unprepared bravado: Arjuna’s confident signal (the conch) embodies readiness and resolve, while Uttara’s hiding shows how fear overtakes those lacking discipline and experience. Ethically, it points to the need for steadiness (dhairya) and proper preparation before entering perilous duties.
As the confrontation intensifies, Arjuna sounds his conch so powerfully that it seems to shake and split the landscape itself. Uttara, frightened again, withdraws and sits concealed inside the chariot, leaving Arjuna to take the lead.