Shloka 17
आचार्य-क्षमा, देśa–kāla-नīti, तथा भेद-दोषः
Teacher-Reconciliation, Timing-Policy, and the Fault of Factionalism
अमानुषाणां शब्देन भूतानां ध्वजवासिनाम् | रथस्य च निनादेन मनो मुहाृति मे भूशम्,धनुषकी ऐसी टंकार भी पहले कभी मैंने नहीं सुनी थी। इस शंखके भयानक शब्दसे, धनुषकी अनुपम टंकारसे, ध्वजामें निवास करनेवाले मानवेतर प्राणियोंके घोर शब्दसे तथा रथकी भारी घर्घराहटसे भी डरकर मेरा हृदय बहुत व्याकुल हो उठा है
Uttara uvāca | amānuṣāṇāṁ śabdena bhūtānāṁ dhvajavāsinām | rathasya ca ninādena mano muhūrti me bhṛśam ||
อุตตระกล่าวว่า “ชั่วขณะหนึ่งจิตของข้าถูกสั่นสะเทือนอย่างรุนแรง—ด้วยเสียงร้องอันเหนือมนุษย์ของเหล่าภูตผู้สถิตบนธงชัย และด้วยเสียงคำรามกึกก้องของรถศึก เสียงสังข์อันน่าสะพรึงและเสียงดีดสายธนูอันพิสดารนั้นทำให้หัวใจข้าเต็มไปด้วยความหวาดหวั่นและร้อนรน”
उत्तर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how overwhelming external signs—martial sounds and ominous cries—can destabilize the mind; it implicitly contrasts fear-driven agitation with the steadiness expected of a warrior, setting up the need for guidance and courage.
Uttara, overwhelmed by the terrifying sounds associated with the chariot and the banner (and the uncanny beings said to dwell there), confesses that his mind and heart have become intensely disturbed, expressing panic on the eve of confrontation.