Shloka 15
Arjuna’s Self-Identification and the Ten Names
Uttara–Arjuna Saṃvāda
कर्णने कहा--आचार्य! आप सदा हमारे सामने अर्जुनके गुणोंकी श्लाघा करते रहते हैं, परंतु अर्जुन मेरी और दुर्योधनकी सोलहवीं कलाके भी बराबर नहीं है ।। दुर्योधन उवाच यद्येष पार्थो राधेय कृतं कार्य भवेन््मम | ज्ञाता: पुनश्नरिष्यन्ति द्वादशाब्दान् विशाम्पते,दुर्योधनने कहा--राधानन्दन! यदि यह अर्जुन है; तब तो मेरा काम ही बन गया। अंगराज! अब ये पाण्डव पहचान लिये जानेके कारण फिर बारह वर्षोतक वनमें भटकेंगे
duryodhana uvāca | yady eṣa pārtho rādheya kṛtaṃ kāryaṃ bhaven mama | jñātāḥ punaḥ nariṣyanti dvādaśābdān viśāṃpate ||
กรรณะกล่าวว่า “อาจารย์! ท่านสรรเสริญคุณของอรชุนต่อหน้าเรามิรู้จบ แต่แท้จริงอรชุนยังไม่เทียบได้แม้เพียงหนึ่งในสิบหกส่วนแห่งศิลปะของข้าและทุรโยธน์” ทุรโยธน์กล่าวว่า “โอ้ ราเธยะ! หากผู้นี้คือปารถะจริง งานของเราก็สำเร็จแล้ว โอ้ เจ้าแห่งปวงชน เมื่อปาณฑพถูกจำแนกได้ พวกเขาย่อมต้องระหกระเหินในป่าอีกสิบสองปี”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how adherence to agreed conditions (vows and terms of exile) creates binding consequences: recognition at the wrong time is treated as a decisive legal-moral trigger, and Duryodhana frames it as a strategic victory rather than a question of fairness.
Duryodhana, speaking to Karna, believes he has identified Arjuna. He exults that if the Pāṇḍavas have been discovered, they will be compelled to undergo another twelve-year exile, implying their incognito term has been invalidated.