Shloka 20
उत्तरो बृहन्नडां सारथ्याय नियुङ्क्ते — Uttara Appoints Bṛhannadā as Charioteer
'जैसे वज्रपाणि इन्द्र समस्त असुरोंको परास्त कर देते हैं, उसी प्रकार आप युद्धमें सम्पूर्ण कौरवोंको जीतकर महान् यश प्राप्त करके पुन: इस नगरमें प्रवेश करें ।। त्वं हि राष्ट्रस्य परमा गतिर्मत्स्यपते: सुत: । यथा हि पाण्डुपुत्राणामर्जुनो जयतां वर:,“मत्स्यराजके सुयोग्य पुत्र होनेके कारण आप ही इस राष्ट्रके महान् आश्रय हैं। जैसे विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ अर्जुन पाण्डवोंके उत्तम आश्रय हैं, उसी प्रकार आप भी निश्चय ही इस राज्यके निवासियोंकी परम गति हैं। हम सभी मत्स्यदेशवासी आज आपको पाकर ही गतिमान् (सनाथ) हैं!
vaiśaṃpāyana uvāca | yathā vajrapāṇir indraḥ samastān asurān parājayati, tathā tvaṃ yuddhe samagrān kauravān jitvā mahad yaśaḥ prāpya punaḥ asmin nagare praviśa || tvaṃ hi rāṣṭrasya paramā gatir matsyapateḥ sutaḥ | yathā hi pāṇḍuputrāṇām arjuno jayatāṃ varaḥ, tathā tvam api niścayena rājyanivāsināṃ paramā gatiḥ | vayaṃ sarve matsyadeśavāsinaḥ adya tvāṃ prāpyaiva sanāthāḥ (gatimantaḥ) ||
ดุจวชรปาณีอินทรพิชิตอสูรทั้งปวง ฉันใด ขอท่านจงพิชิตหมู่กุรพทั้งสิ้นในสงคราม ได้เกียรติยศใหญ่หลวง แล้วกลับเข้าสู่นครนี้อีกครั้ง ฉันนั้น. โอ บุตรแห่งเจ้าแห่งมัตสยะ! ท่านคือที่พึ่งสูงสุดและที่พำนักสุดท้ายของแว่นแคว้นนี้. ดังอรชุน—ผู้เลิศในหมู่วีรชนผู้มีชัย—เป็นหลักพึ่งของโอรสปาณฑุ ฉันใด ท่านก็เป็นหลักพึ่งสูงสุดของราษฎรในรัฐนี้ฉันนั้น. วันนี้พวกเราชาวมัตสยะทั้งปวงได้ท่านแล้ว จึงเป็นผู้มีที่พึ่งมิใช่ไร้หนทางอีกต่อไป
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames righteous leadership as protective refuge: a capable prince/warrior is praised not merely for victory, but for becoming the ‘paramā gatiḥ’—the people’s highest support. Fame (yaśas) is presented as the ethical fruit of defending the realm and restoring safety.
In Virāṭa Parva, the speaker extols the Matsya prince as the kingdom’s main reliance, urging him to defeat the Kauravas and return in triumph. The praise uses two exemplars—Indra defeating Asuras and Arjuna as the Pāṇḍavas’ best victor—to elevate the prince’s role as protector of Matsya.