Shloka 7
Virāṭa Rescued from Suśarmā; Night Battle and Royal Gratitude (विराटमोक्षणं सुशर्मवधाभिमुखं च)
पक्षिणश्वापतन् भूमौ सैन्येन रजसा5<वृता: । इषुभिव्यतिसर्पदूभिरादित्योडन्तरधीयत,सेनाकी धूलसे आच्छादित होकर उड़ते हुए पक्षी भी भूमिपर गिर जाते थे। दोनों ओरसे छूटे हुए बाणोंद्वारा (आकाश खचाखच भर जानेके कारण) सूर्यदेवका दीखना बंद हो गया
pakṣiṇaś cāpatan bhūmau sainyena rajasāvṛtāḥ | iṣubhir vyatisarpadbhiḥ ādityo ’ntaradhīyata ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— เหล่านกซึ่งถูกฝุ่นที่กองทัพก่อขึ้นปกคลุม ถึงกับร่วงตกลงสู่พื้นดิน และเมื่อศรจากทั้งสองฝ่ายพุ่งสวนกันเป็นสายธารตัดผ่านท้องฟ้า ดวงอาทิตย์ก็พลันถูกบดบังจนมองไม่เห็น—เพราะทั้งฝุ่นและห่าศรหนาทึบยิ่งนัก
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the dehumanizing scale of warfare: when conflict becomes all-consuming, even nature (birds, sunlight) is overwhelmed. Ethically, it functions as a warning about how unchecked martial fury and mass violence obscure clarity and order—symbolized by the Sun being hidden.
A fierce battle is underway. Dust raised by the troops fills the air so heavily that birds cannot fly and drop to the ground. Simultaneously, volleys of arrows crisscross the sky in such density that the Sun is no longer visible.