Shloka 7
त्रिगर्त-मात्स्य-संग्रामः
The Trigarta–Matsya Engagement at Twilight
त॑ सभायां महाराजमासीने राष्ट्रवर्धनम् । अपने राष्ट्रकी उन्नति करनेवाले महाराज विराट कुण्डल तथा अंगद (बाजूबन्द)-धारी शूरवीर योद्धाओंसे घिरकर मन्त्रियों तथा महात्मा पाण्डवोंके साथ राजसभामें बैठे थे ।।
tāṁ sabhāyāṁ mahārājam āsīnaṁ rāṣṭravardhanam | kuṇḍalāṅgadadhāribhiḥ śūraiḥ parivṛtaṁ virāṭam mantribhiḥ saha mahātmabhiḥ pāṇḍavaiś ca ||
sa u abravīd upasaṅgamya virāṭaṁ praṇatas tadā | “mahārāja! trigartadeśasya sainikā asmān yuddhe jitvā bhrātṛ-bandhubhiḥ saha tiraskṛtya tava lakṣaśo gāvo hāṅkṛtya nīyante” ||
ในท้องพระโรง พระเจ้าวิราฏผู้ทรงบำรุงความรุ่งเรืองแห่งแว่นแคว้น ประทับนั่งท่ามกลางนักรบกล้าผู้สวมต่างหูและพาหุรัด พร้อมด้วยเสนาบดีและปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ครั้นนั้นคนเลี้ยงโคผู้หนึ่งเข้าไปใกล้ กราบลงแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระมหาราชา! ทหารแห่งแคว้นตรีคฤตได้ชนะพวกข้าพเจ้าในศึก ดูหมิ่นพวกข้าพเจ้าพร้อมญาติพี่น้อง และกำลังต้อนโคของพระองค์ไปเป็นแสน ๆ”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds rājadharma: a king’s ethical obligation to protect the wealth and livelihood of his realm—symbolized by cattle—and to respond to aggression and humiliation inflicted upon his people.
In Virāṭa’s royal assembly, a messenger approaches, bows, and reports that the Trigartas have defeated local defenders, insulted them and their kin, and are driving away Virāṭa’s vast herds of cattle—setting up the ensuing response and conflict.