Shloka 33
त्रिगर्त-मात्स्य-संग्रामः
The Trigarta–Matsya Engagement at Twilight
विशारदानां मुख्यानां हृष्टानां चारुजीविनाम् । अष्टौ रथसहस्राणि दश नागशतानि च
vaiśampāyana uvāca | viśāradānāṁ mukhyānāṁ hṛṣṭānāṁ cārujīvinām | aṣṭau rathasahasrāṇi daśa nāgaśatāni ca |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— ในหมู่นักรบชั้นนำแห่งแคว้นมัตสยะ ผู้ชำนาญศิลปะแห่งสงคราม เปี่ยมปีติ และดำรงชีพด้วยความรุ่งเรืองอันสมเกียรติ มีรถศึกแปดพันคัน และช้างหนึ่งพันเชือก. โอ้ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ! ด้วยเหล่านี้เอง กองทัพมหึมาของพระวิราฏะซึ่งพร้อมสรรพและออกสู่ศึก จึงแลสุกสว่างยิ่งนัก.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ideal of a well-ordered kṣatriya polity: capable leaders, disciplined forces, and material readiness for defense. Prosperity and morale (cārujīvin, hṛṣṭa) are presented as supports for effective protection of the realm.
Vaiśampāyana describes the composition and splendor of King Virāṭa’s Matsya forces—enumerating chariots and elephants—to convey the scale and preparedness of the army as it sets out for battle.